Bilgi Sistemleri için Fırsatlar
Taksit 9
Bilimsel Davranışın Teşviki
Bilimsel davranış neden teşvik edilmesi gereken bir şeydir? ve bilgi sistemleri (bilgisayar sistemleri) böyle bir teşvik için nasıl bir fırsat sağlayabilir?
Bilimsel davranış (insan davranışlarının birçok başka türünün aksine), insanlar bir sorunu anladığında ve sorunu azaltan ya da ortadan kaldıran bir eylemde bulunduğunda kendini gösterir.
Örneğin, dökülen süt için ağlamanın bir anlamı yoktur. Ama daha fazla sütün dökülmesi tehlikesini azaltmanın çok anlamı vardır.
Sayısız tanıdık durumda, bilimsel davranışın ne olduğunu herkesin görmesi kolaydır: mantıklı olan ve daha az sorun üreten bir ilerleme yolu. Ancak birçok tanıdık olmayan durumda, daha mantıklı davranışın ne olduğunu görmek kolay değildir. Ve daha da fazla sayıda durumda, eskiden mantıklı olan davranış artık mantıklı değildir.
Örneğin yaygın bir insan gereksinimini ele alalım: yemek pişirmek için yakacak odun toplama. Birçok kurak bölgede, yakacak odun arzı eskiden yeterliydi. Ancak dünyadaki insan sayısının 1987’deki 5 milyardan (fiilî) 40 yıl sonra 10 milyara (öngörülen) çıkmasıyla, yakacak odun arzı neredeyse sıfıra inecektir. İnsanlar ne yapacak? Mantıklı mı davranacaklar? Yoksa şiddetle mi? Yoksa açlıktan mı ölecekler?
Yakacak odunun tükenmesi, her 40 yılda bir iki katına çıkan bir insan nüfusunun karşı karşıya olduğu birçok sorundan yalnızca biridir. 2027’deki 10 milyar insan, 2067’de tekrar iki katına çıkarak 20 milyara ulaşırsa, Dünya gezegeni için “ayakta duracak yer bile kalmaması” noktasına mı geliriz? İnsanlar mantıklı mı davranacak? Yoksa şiddetle mi? Yoksa açlıktan mı ölecek?
Bu örnekler ve koşullar, ihtiyaç duyulan bilgi sistemleri için büyük bir fırsat sunmaktadır. Talep edilen, çok çeşitli durumlarda akıllıca eylemi açıklayacak, örnekleyecek, öğretecek ve teşvik edecek öğretim sistemleridir.
Bu durumlar, gerçekliğin bir bölümünü taklit eden senaryolarda temsil edilebilir ve incelenebilir. Nüfus, dağılım, çatışma, ölüm, hayatta kalma, üreme vb. olasılıkları seçeriz. “Bin yıl” için (hızlı bir bilgisayarda birkaç dakika) çok sayıda örnek senaryo çalıştırırız. Ne olduğunu görürüz. Olasılıkları ve oranları değiştiririz. Bilimsel davranışı inceler, deney yapar, test eder, denetler ve yönetiriz. Ve böylece, bazı politikaların neleri başarmasının muhtemel olduğunu ve diğer politikaların neleri kaçınılmaz olarak yok edeceğini hesaplayarak, kendimizi daha bilge olmayı öğreniriz.