Bilgisayar Alanı — Sıfır
Nükleer bir felaket ve nükleer kış meydana gelirse, bilgisayar alanı da insanlar da sıfır olacaktır. Dünyayı dönüştüren bu felaketi önlemek için düşünce, tartışma ve eylem zorunludur. Bir bilgisayar alanı geleceği için birlikte yaşamayı öğrenmek en büyük değişkendir.
İnsan zihinleri tarafından yapılan şey, gerçek dünyanın çok geniş bir bölümünü kavrayabilmemiz, anlayabilmemiz ve tartışabilmemizdir.
Taslak
- Resmî Bir Dil
- Uluslararası İletişim
- Uluslararası Bir Sözcük Dağarcığı
- Özel Sözcük Dağarcıkları
- Genel Sözcük Dağarcığı
- Sayılar
- Olağanüstü Başarılı Bir Araç
Resmî Bir Dil
Yakın zamanda Kaliforniya, Kaliforniya'nın resmî dilinin İngilizce olduğuna oy vermiştir. Bu durum, eski ABD Senatörü Hayakawa'nın bu amaçla yürüttüğü kampanyaya bir yanıt olarak ve özellikle Hispanik olmak üzere çeşitli etnik grupların, yerel bir etnik grubun seçebileceği herhangi bir dilde kamu okulu eğitiminin bir hak olarak zorunlu kılınması yönündeki çabalarını dengelemek amacıyla gerçekleşmiştir.
Bu oylama aynı zamanda, ana dili başka bir dil olan ve 150 yıl boyunca Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmiş yüz milyondan fazla insanın başarılarını teşvik eden ve doğrulayan bir adımdır; bu insanlar, kendilerinin ve ailelerinin İngilizceyi kapsamlı biçimde edinmesi gerektiğine karar vermiştir. Dil gibi son derece önemli bir unsur da dâhil olmak üzere, Amerika Birleşik Devletleri'nin gelenek ve kültürüne uyum sağlamaları gerektiğini fark etmişlerdir.
Bir ulusun insanları arasında ortak bir dilin bulunması, elbette bir ulusun arzuladığı her şeyde muazzam bir değerdir. Bir ulusun birden fazla dile sahip olması ve iyi işlemesi mümkündür: İsviçre, Kanada ve Belçika bunun örnekleridir. Ancak çoklu dil durumu alışılmadıktır ve enerji, çalışma ve irade gerektirir. Ulusların dilsel gruplara göre bölünmesi, özellikle etnik ve dinsel farklılıklarla arttığında, talihsiz ve çoğu zaman önlenebilir bir sonuçtur.
Uluslararası İletişim
Uluslararası iletişim için diller söz konusu olduğunda, uluslararası konferanslardaki olağan uygulama, yetkin insan çevirmenler tarafından yapılan eşzamanlı çeviridir. Konferansta konuşulan çeşitli dillerin her biri, bir konuşmacının söylediklerini söylediği anda insan çevirmenin dönüştürmesiyle, delegelerin masalarındaki kulaklıklardan duyulabilir. Bu yetenek, henüz bir bilgisayar sisteminde mümkün değildir.
Doğal bir dilde yazılmış teknik ekipman kılavuzları söz konusu olduğunda, çoğu zaman kılavuz bir bilgisayar sistemi tarafından yaklaşık %95 doğrulukta çevrilebilir ve ardından çevirinin son düzeltmesi ve iyileştirilmesi bir insan editör tarafından yapılabilir. Bilgisayarlı çeviri ne kadar kapsamlı ve güçlü olursa, bilgisayar sistemi de o kadar maliyetli olur.
Dünyanın çoğu ülkesinde, bir öğrencinin yalnızca kendi dilini değil, aynı zamanda ikinci bir dili de öğrenmesi normal ve beklenen bir durumdur. İkinci dilin öğrenilme derecesi genellikle 6 yıllık bir öğretimi kapsar ve ikinci dili telaffuz etme, okuma ve konuşma yeterliliğine ulaşmayı hedefler. Genellikle ikinci dil, İngilizce, İspanyolca, Fransızca, Rusça veya Almanca gibi yaygın olarak kullanılan dillerden biridir. İki dili iyi bilmenin avantajları büyüktür ve ilerleyen günlerde Amerikalıların çoğunun 18 yaşına geldiklerinde iki dil biliyor olmasının normal ve beklenen bir durum olması muhtemeldir.
Ancak insanlar için bu düzenlemeler, özellikle bilgisayar sistemlerinin gücü ve hızı düşünüldüğünde, gelecekte planlayabileceklerimizden hâlâ çok uzaktır. Bilgisayar sistemlerinin, kelimeler ve fikirler üzerinde bize daha önce hiç sahip olmadığımız kadar büyük bir denetim sağlaması muhtemeldir. Ve bu, masallarda öngörülen bir şeyi, evrensel bir dili, bize sunabilir. Evrensel bir dil gerçekte başlamıştır ve üç alanda saptanabilir durumdadır: uluslararası bir sözcük dağarcığı; özel sözcük dağarcıkları; genel bir sözcük dağarcığı.
Uluslararası Bir Sözcük Dağarcığı
İlk olarak, günümüzde neredeyse herkese ortak olarak ihtiyaç duyulan fikirleri aktaran evrensel bir dil alanı halihazırda vardır. Bu, dilin uluslararası olarak kullanılan bölümüdür. Giderek daha fazla insan iş, zevk ya da zorunluluk nedeniyle dünya genelinde seyahat ettikçe, küresel kültürel fikirlerin sık rastlanan sözcükleri ve kavramları giderek daha fazla tanınacak ve standartlaşacaktır. Bunlar uluslararası olarak işaretlenecek ya da iletilecektir (konuşularak ve anlaşılacaktır).
Bu, modern bir gerekliliktir. Havalimanı terminallerinde, tren istasyonlarında, trafik işaretlerinde, otoyol levhalarında, danışma bürolarında, giriş ve çıkış işaretlerinde ve benzeri durumlarda kendini gösterir. Bu işaretlere eşlik eden, "OK, hotel, telefone, exit, 2, 3, book, taxi" gibi uluslararası olarak yaygın birçok sözcük vardır. Bu uluslararası son derece yaygın sözcüklerin makul bir tahmini belki yüz ya da 150 sözcük civarında olur.
Özel Sözcük Dağarcıkları
Bunun ardından, bilimsel ve teknik fikirler ve kavramlar için atanmış özel sözcük dağarcıkları vardır. Bunlar, araştırma, geliştirme, imalat, üretim ve pratik ile kuramsal etkinliğin birçok başka alanındaki uzmanlar tarafından büyük miktarlarda üretilir. Fizikteki yeni kavramlar arasında "quark, muon, barn" yer alır. Biyolojideki yeni kavramlar arasında "penicillin, DNA (deoxyribonucleic acid), AIDS (acquired immune deficiency syndrome)" bulunur.
Uluslararası işbirliği, bir alandaki birçok araştırmacı ve geliştiricinin, aynı özel fikir için ortak olarak aynı özel terimi kullanmasına yol açar. Uluslararası düzeyde standartlar benimserler. Avrupa bu konuda öncülük etmektedir.
Özel alanların sayısı artık 3000’den fazladır ve dünya genelinde bilgi birikimindeki ilerleme sürdükçe muhtemelen daha da büyüyecektir. Aynı özel düşünce için uluslararası düzeyde ortak bir ad kullanılması yönündeki güçler güçlüdür. Sonuç olarak, uluslararası düzeyde anlaşılan özel söz varlıklarının evrensel bir dile binlerce sözcük katkıda bulunması olasıdır. Özel alan başına 10 sözcük (tahmin) ve 3000 özel alan alındığında sonuç 30.000 sözcükten oluşan uluslararası bir dil olur. Elbette hiçbir kişi bu sözcüklerin tümünü asla bilemeyecektir, ancak özel alanlar için evrensel bir dil yönündeki baskı güçlüdür.
Genel Söz Varlığı
Herhangi bir dilde büyük öneme sahip üçüncü alan, genel bilgi söz varlığı olarak adlandırılabilir. Genel söz varlığı, temel özellikler ve ilişkilerle ilgili sözcük ve düşüncelerden oluşur. Bu düşünceler, tartışmanın tüm alanlarına nüfuz eder.
Bu sözcükler ve düşünceler, konu ne olursa olsun, herhangi bir konu ya da tartışma alanı hakkında konuşmak için ihtiyaç duyduğumuz ve kullanmak zorunda olduğumuz unsurlardır. Bunların kısmi bir dökümü şudur:
- mantık: "if, then, and, or, not, yes, no, only, if not"
- matematik: "4, 12, plus, times, percent, equals, more than, ..."
- istatistik: "perhaps, probably, often, never, average, maybe, ..."
- zaman: "soon, year, future, past, before, after, today, ..."
- yer: "below, above, nearby, in, on, around, away, ..."
- tartışma: "believe, think, forget, question, wonder, reply"
- kişi: "I, we, you, they, him, her"
- nezaket: "please, thank you, sincerely, sir, ..."
- boyut: "big, great, small, little, huge, tiny"
Elbette çok daha fazla alt bölüm vardır; belki toplamda 50 kadar. Her alt bölüm için yaklaşık 25 sözcük ve düşünce varsayarsak, toplamda yaklaşık 1200 ila 1500 sözcüğe ulaşırız.
Elbette bu sözcüklerin tümü İngilizcedir; bu dil, günden güne yapmamız gereken sıradan ortak ifadeler için bu alanın ya da dil bölgesinin bir "evrensel dili" olarak ortaya çıkmayabilir. Ancak herhangi bir dilde, bu konuşma alanı için gerekli toplam sözcük ve düşünce sayısının yalnızca yaklaşık 1200 ya da 1500 olduğu görülmektedir.
Başka bir dili öğrenen bir kişi için, o dilin genel söz varlığını öğrenmek ve böylece oldukça kısa sürede o yeni dilde oldukça iyi konuşabilir hale gelmek mantıklı olurdu.
Sayılar
Sayılar, genel söz varlığının açık ve ilginç bir örneğidir.
Genel olan sözcükler ve düşünceler, yazılı tarihin başlangıcından çok önce dilin kullanımından doğmuştur. Katkılar, birçok farklı insan, zaman ve yerden gelmiştir. İlk sayılar "1, 2, çok"tur; bunlar, misyonerler tarafından birçok ilkel küçük yerli topluluk arasında bulunmuştur. Daha sonra, ölçeğe göre düzenlenmiş sayılar gelir: "on, yüz, bin, on bin, ...". Görece yeni bir sayı "sıfır"dır; muhtemelen MÖ 500 civarında Hindu matematikçiler tarafından ilk kez fark edilmiştir. Daha önce sık sık "yok, hiçbir şey, hiç kimse, ..." ile karıştırılmıştır. Yakın zamanlarda adlandırılan ve kullanılan sayılardan bazıları "trilyon"dur (sonunda 12 sıfır bulunan 1, yani bir milyonun bir milyonla çarpımı), "googol"dur (ardından 100 sıfır gelen 1) ve 2.71828... ile başlayan ve bir bilgisayar testi olarak 100.000’den fazla basamağa kadar hesaplanmış olan "e"dir.
Yaşlandıkça, genel söz varlığındaki tüm düşüncelerin iki katmanı olduğunu fark ederiz. Birinci katman, onları çocuklukta kullanmaya başladığımızda ortaya çıkar. Bir erkek çocuk için "boy" ve iki ya da daha fazla erkek çocuk için "boys" demeye başladığımızda bunlar üzerine düşünmeyiz. İkinci katman, bir sınıftaki erkek çocukların sayısını saydığımızda ya da bir şehirdeki erkek çocukların sayısını tahmin ettiğimizde ortaya çıkar. Aslında genel bir düşünce, incelendiğinde ya da ele alındığında, özel bir düşünce haline gelir.
Olağanüstü Başarılı Bir Araç
Genel söz varlığının en önemli varlığı, gerçek dünyanın neredeyse her yönündeki önermeler ve ilişkilerle başa çıkmak ve onları düzenlemek için olağanüstü derecede başarılı bir araç olmasıdır. Genel söz varlığı, biz insanların tartışmak istediği hemen her konuda bulunan, teknik olmayan, tanıdık sözcük ve düşüncelerden oluşur.
Bir bilgi dalını düzenlemek için standart yaklaşımımız, parçaları adlandırmak ve aralarındaki basit ilişkileri ortaya koymaktır.
Konu bir ailedeki kişilerse, onlara Robert, Mary ve Susan gibi özel adlar verilir ve "Mary, Robert’ın kızıdır" ve "Susan, Robert’ın diğer kızıdır" diyebiliriz. Ve "Robert, Mary ve Susan’ın babasıdır" bilgisini elde ederiz.
Konu bir bahçedeki sebzelerse, "İlk iki sıra lahana, bir sonraki sıra havuçtur" diyebiliriz. Buradan da "Havuç sırası, iki lahana sırasının arasında değildir" sonucunu biliriz.
Konu kimyaysa, "Karbondioksit gazının moleküllerinin her biri bir karbon atomu ve iki oksijen atomu içerir" diyebiliriz. Buradan da karbondioksitin başka herhangi bir maddeden atom içermediğini biliriz.
İnsan zihinleri tarafından geliştirilen genel söz varlığının şaşırtıcı bir sonucu, şunları yapabilmemizdir:
- ele almak,
- kavramak,
- anlamak ve
- tartışmak
gerçek dünyanın çok geniş bir bölümünü.
Sözcüklerimizi ve düşüncelerimizi, sorunların, çözümlerin ve bunları çözme yöntemlerinin uygulanabileceği şekilde düzenleyebiliriz.
Elbette insanların hayal edip ifade edebileceği tüm sorunları çözemeyiz. Ancak bu sorunların çok büyük bir kümesi için şunları görebiliriz:
- bunların nasıl çözülebileceğinin mümkün olabileceğini ve
- bunları çözmek için nasıl manevra yapılacağını.
Ve bunları çözme gücünde çok daha büyük bir artış bilgisayar sistemlerinden gelecektir.
Kaynak
Hans Reichenbach tarafından yazılan Elements of Symbolic Logic adlı eserde, Bölüm VII, "Analysis of Conversational Language", telif hakkı 1947, yayımlayan Macmillan Co., New York, NY, 444 s.