Kanarya Adaları’ndaki bir teleskop, yılda 200.000 yıldızın göksel enlem ve boylamını büyük bir doğrulukla otomatik olarak kaydedebilmesi için bilgisayarlar ve aygıtlarla donatılmıştır.
Yıldızların konumunu hızla ölçmek için kullanılan olağanüstü bir aygıt, Kanarya Adaları’ndaki La Palma’da bulunan yeni uluslararası gözlemevinde artık çalışmaktadır.
2½ saatlik tek bir çalışmada, Carlsberg otomatik geçiş çemberi olarak adlandırılan teleskop, 200 yıldızın konumunu ölçmüş ve her gece 1.000 yıldızın konumunu ölçme hedefine yönelmiştir. Bu, doğruluktan ödün vermeden daha önce elde edilenden yaklaşık beş kat daha hızlıdır.
Bu aygıta geçiş çemberi denir. Kuzey-güney doğrultusunda (meridyen boyunca) yukarı ve aşağı salınacak şekilde döndürülebilen küçük bir kırıcı teleskoptan oluşur. Astronomlar, yıldızların konumlarını ölçmek için bir yüzyıldan uzun süredir geçiş çemberlerini kullanmaktadır.
La Palma’daki teleskop, 1950’lerin başında Kopenhag Üniversitesi için yapılmış ve La Palma’daki gözlemevinde yeniden kurulmuştur.
Bir minibilgisayar, bir katalogdan gözlemlenecek yıldızları uygun bir sırayla seçer. Bir yıldız meridyeni geçmek üzereyken, minibilgisayar teleskobu onun yönüne çevirir. Bu işlem 12 saniye sürer.
Teleskobun odak noktasındaki fotoelektrik bir algılayıcı, yıldızın ışığını yakalar. Bu algılayıcının önünde, birbirine doğru eğimli, ayrılmış bir “V”nin iki yarısı gibi duran iki yarıklı bir metal plaka bulunur. Dünya’nın dönüşü yıldız görüntüsünün soldan sağa hareket etmesine neden olurken, algılayıcı yıldız ışığını önce bir yarıktan, sonra diğerinden “görür”.
Bir başka minibilgisayar, bu iki görünümden yıldızın kesin koordinatlarını hesaplar. Yıldızın gökyüzü boyunca olan konumu (sağ açıklık, boylamın göksel karşılığı), yıldızın meridyeni geçtiği zamana bağlıdır; bu zaman, ölçülen iki zamanın ortalamasıdır. İkinci koordinat (dik açıklık ya da göksel enlem) ise yıldızın meridyeni geçtiği andaki yüksekliğiyle ilişkilidir.
Teleskobun dönme eksenlerindeki fotoelektrik aygıtlar, teleskobun tam olarak hangi yöne baktığını ölçer. Minibilgisayar, yıldızın iki kez görülmesi arasındaki süreyi ölçerek, teleskobun yönüne göre yıldızın konumunu hesaplar. Yıldız gökyüzünde nispeten yüksekten geçiyorsa, bir yarıktan diğerine geçmesi karşılaştırmalı olarak daha uzun sürer; ancak yarıkların birbirine daha yakın olduğu daha alçak bir konumdan geçerse, bu süre daha kısa olur.
Minibilgisayar, daha doğru bir sonuç elde etmek için 16’ya kadar okuma yapılmasını sağlayacak şekilde yarıkları ileri geri hareket ettirir. Ortalama alındıktan sonra, yıldızın konumu yaklaşık 0,2 yay saniyesi doğruluğundadır.
Tek bir yıldızın tüm gözlemleri yarım dakikadan kısa sürer ve teleskop her 40 saniyede bir yeni bir yıldıza döner. Bir yıl boyunca yaklaşık 200.000 yıldız konumunu ölçebilir.
Aygıtın La Palma’nın 2400 metre yüksekliğindeki zirvesinde bulunması ve bunun sonucu olan karanlık gökyüzü, daha önce geçiş çemberleriyle ölçülenden 10 kat daha sönük yıldızları görebilmesini sağlar. Algılayabildiği toplam yıldız sayısı yaklaşık yarım milyondur.