Toplum, Bilgisayarlar, Düşünme ve Aktüerler
Edmund C. Berkeley
Society of Actuaries Üyesi
Berkeley Enterprises, Inc. Başkanı
Editör: Computers and People, 1951–
The Computer Directory and Buyers’ Guide, 1955
The Notebook on Common Sense, Elementary and Advanced, 1971
People and the Pursuit of Truth, 1975
The Fork River Anthology: Poetry and Sense, 1981
Berkeley Enterprises, Inc.
815 Washington St.
Newtonville, Mass. 02160
Buraya sizlerle konuşmak üzere davet edilmiş olmak benim için büyük bir mutluluktur.
Konuştuğum bakış açısını anlamanız için, geçmişimi anlatarak başlamanın yararlı olabileceğini düşünüyorum.
Hayat sigortası şirketinde aktüerya ve yöntemler bölümlerinde memur, 1930–1948.
Aktüerya sınavlarına giren, 1930–1941.
Actuarial Society of America ve American Institute of Actuaries üyesi, 1941.
ABD Deniz Kuvvetleri Rezervi’nde aktif görev, 1942–1946; son rütbe, Lt. Comdr.
Prof. Howard H. Aiken’in Hesaplama Laboratuvarı’nda, 1945–46.
Association for Computing Machinery’nin kurucusu, 1947 ve 1. sekreter, 1947–53.
1948’de sigorta şirketi işinden ayrıldı ve 1948’den bugüne kadar 1 ila 8 çalışanla kendi işinde çalıştı.
1961’den bugüne kadar minibilgisayarlar ve mikrobilgisayarlar işletmiş ya da sahip olmuştur (ya da her ikisi).
1964’ten 1972’ye kadar Office of Naval Research için araştırma sözleşmeleri yürütmüştür.
Toplam satışı 100.000’i aşan 14 kitap yazmıştır; çevirileri Fransızca, Japonca, Rusça, İsveççe, Lehçe vb. dillerdedir.
Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avustralya, Büyük Britanya, Sovyetler Birliği ve Japonya’da bilgisayarlar üzerine dersler vermiştir.
Emekli olmamıştır ve asla olmayacaktır.
İlgi alanlarım şunlar olmuştur: mantık; matematik; aktüeryal bilgi; dilbilim; kriptanaliz; sağduyu; bilgelik; edebiyat; bilgisayarlar; bilgisayar programlama; satranç; şiir; mineraloji; orkide dâhil iç mekânda bitki yetiştirme; matematiğin temelleri; Boole cebiri; kurgu yazımı; öğretme; dünyanın iyileştirilmesi; barışın teşviki; vb.
Aktüerya alanındaki tam zamanlı çalışmam, ABD Donanması’ndaki o ara dönemle birlikte, 1930’dan 1948’e kadar sürdü.
Aktüerya mesleğindeki uzun ve değerli çıraklığımın bir sonucu olarak çok şey öğrendim. Temas kurduğum kıdemli aktüerleri takdir ettim. Bana karşı naziktiler, açıkladılar ve öğrettiler. Özellikle şunları öğrendim:
- gerçeği söylemenin kutsal bir ideali
- olguları asla çarpıtmamanın değeri
Kanada, Winnipeg, Manitoba Üniversitesi’nde düzenlenen Aktüeryal Araştırma Konferansı’ndaki bir konuşmaya dayanmaktadır, Ağustos 1981.
- hesaplamadan önce rakamları tahmin etmenin önemi
- mesleki onur kuralları
- aktüeryal konularda her zaman doğru olmanın önemi
Önerme 1
Önerme 1: Bilgisayarlar bilgisayar programlamayı devraldıkça, insanlar tarafından yapılan programlamanın yüzde 50’sinden fazlası ortadan kalkacaktır.
Başka bir deyişle, bilgisayar aşağıdaki gibi İngilizce komutların anlamını anlayabilir hâle geldikçe, bir bilgisayarın izlemesi gereken ayrıntılı adımların belirtilmesi artık gerekli olmayacaktır:
- X rakamlar sütununun toplamını bul.
- x, y, z üçlülerinin saçılımını bul.
- İşlemlerden oluşan bir T dosyası ve bir ana dosya M verildiğinde, M dosyasını güncelle.
- Ölüm kuvveti MU olan bir mortalite tablosunun MU2’ye değiştiğini varsayalım. Fonksiyonlar kümesi F, F2’ye nasıl değişir?
Biraz geçmişe bakalım.
Yaklaşık 1955’te bir bilgisayar esas olarak bir sayısal hesap makinesiydi; bir insandan bir milyon kat daha hızlı hesap yapabilen bir harikaydı. Yaklaşık 1965’te esas olarak bir veri işleyiciydi, bir veri işlemcisiydi. 1970’lerde olağanüstü bir kelime işlemci hâline geliyordu. 1980’lerde fikirlerin işlemcisi hâline gelecektir. 1990’larda ise fikir sistemlerinin işlemcisi olacaktır.
Aktüerya alanında bilgisayar şu kariyer yolunu izler: aktüerya departmanı memuru; aktüerya öğrencisi; yardımcı matematikçi; yardımcı aktüer; aktüer; başkan yardımcısı.
Bu öngörüyü neden yapıyorum? Aristoteles, Galileo ya da Einstein gibi iyi bir insan zihninin erişebileceği başarıların görünür bir sınırı olmadığı gibi, iyi bir bilgisayar zihninin erişebileceği başarıların da bir sınırı yoktur. Bir insan zihninin düşünebildiği her şeyi, bir bilgisayar zihni de düşünebilir.
Önerme 2
Önerme 2: Tanımlanmış her entelektüel işlem, bilgisayar tarafından bir insandan daha hızlı, daha iyi ve daha güvenilir biçimde gerçekleştirilecektir.
Bir insan beyni ile bir bilgisayar beyni birbirine çok benzer. İşte bazı benzerlikler:
- Elektrikle çalışırlar
- Bilgi depolarlar
- Depolanan bilgi erişim için düzenlenmiştir
- Yüksek hızda çalışırlar (bir insan zihni için yüksek hız saniyede yaklaşık 10 ila 100 bit iken, bir bilgisayar zihni için yüksek hız saniyede yaklaşık 10 milyar bittir)
- Zamanın büyük bir bölümünde güvenilir çalışırlar
- Zamanın büyük bir bölümünde hassasiyetle çalışırlar
- Algılayıcı organlar aracılığıyla bilgi alırlar
- Etkileyici organlar aracılığıyla bilgi çıktısı üretirler
- Aritmetiği ardışık adımlarla gerçekleştirirler
- Mantığı ardışık adımlarla gerçekleştirirler
- Yalnızca birkaç türden basit parçalardan oluşan, büyük karmaşıklığa sahip makinelerdir
- Her ikisi de bir kültür tarafından programlanır
Elbette çok büyük farklar vardır. Hız: bir milyon kat ya da daha fazla. Güvenilirlik: bir milyon kat ya da daha fazla. İnsanların kültürü 10.000 yıldan daha uzundur; bilgisayarlarınki ise yalnızca yaklaşık 30 yıldır. Bir insanın öğrenmesi: 20 yıldan fazla. Bir bilgisayarın öğrenmesi: yaklaşık 1 dakika mertebesinde.
Son 30 yılda, bilgisayar ile insan aynı tanımlanmış problemi çözmek üzere uygun biçimde görevlendirildiğinde, bilgisayar daha hızlı, daha iyi ve daha güvenilir olmuştur. Bunun gelecekte de sürmesi kesindir.
Önerme 3
Önerme 3: Düşüncenin tüm dili, matematik gibi hesaplanabilir hâle gelecektir.
1800’lere kadar, bilgili insanlar genel olarak Öklid’in geometri konusunda son sözü söylediği; Newton gibi matematikçilerin aritmetik, cebir ve kalkülüs konusunda son sözü söylediği; Aristoteles’in mantık ve kıyaslar konusunda son sözü söylediği; Latince’nin dilbilgisinin nasıl olması gerektiğini gösterdiği; felsefe ve metafiziğin ise somut örnekler olmadan, sözcükler kullanılarak yapılan akılcı tartışmalarla ele alınabileceği konusunda hemfikirdi.
1800’ler yüzyılı olağanüstü yeni kavramlar, yeni fark edişler ortaya koydu:
- Öklid’inkinden daha fazla geometri vardı
- Sıradan sayıların cebirinden daha fazla cebir vardı
- Aristoteles’inkinden daha fazla mantık vardı
- Genel hesaplama yapacak genel bir hesaplama makinesi yapmak mümkün olmalıydı
Bu son kavram, seçkin bir profesör ve aktüer olan Charles Babbage’a aitti.
Şimdi 1981’de, anatomiden zoolojiye kadar her bilgi dalının aynı basit biçimde düzenlendiği açıktır: bir matematiksel sistem. Bu sistem, bir fikirler ya da kavramlar ya da özel terimler kümesine sahiptir. Aralarında var olan ilişkilerden oluşan bir kümesi vardır. Ve özel terimleri ve aralarındaki ilişkileri anlıyorsanız, o bilgi dalını da anlarsınız—tıpkı matematiksel bir sistemde olduğu gibi.
İşte bir bilgisayarın, uygun biçimde programlandığında, herhangi bir bilgi dalının sistemiyle anlayarak başa çıkabilmesini sağlayan çerçeve; böylece yalnızca kâğıda yazılmış sözcükler ya da sembollerle düşünmek zorunda kalmazsınız.
Bu yolla, herhangi bir bilgi alanı hakkında düşünmenin tüm dili matematik gibi hesaplanabilir hâle gelebilir.
Önerme 4
Önerme 4: Bilgisayarlar yargıyı hesaplayabilir hâle gelecektir.
Yargı, bir eylem yolunun diğerine tercih edilmesi gerektiğine dair verilen bir karardır.
⚠️ Uyarı: Orijinal metnin bu kısmı (7. parça) API içerik filtresi (Content Filter) veya bağlantı hatası nedeniyle işlenememiştir.