Bilgisayar Tarafından Üretilen Tam Biçimli Arap Harf Karakterleri
Globe and Mail
444 Front St. West
Toronto, Ont., Kanada N5V 2S9
(Ocak 1981 tarihli bir makaleye dayanmaktadır)
Basılı biçimde ilk kez, Arapça, dilin sahip olabildiği 140 ayrı kelime şeklinin ve 13 olası aksanın tümüyle bilgisayar tarafından üretilmektedir.
Bazı harflerin yazılabildiği beş şekli bir bilgisayar aracılığıyla ifade edebilme yeteneği, Arap yazısındaki incelikli bir dilbilimsel ilişkinin keşfinin sonucudur. Bu keşif, teknolojik olarak değişen bir dünyada Arapçanın kullanımını korumaya yönelik on yıllık bir çaba içinde, Montreal’li bir profesör tarafından yapılmıştır.
Bu profesör, Toronto Üniversitesi Orta Doğu çalışmaları profesörü Richard Blackburn’dür.
Soruna önceki çözüm, dili kısaltmaktı. 26 harf tuşuna sahip bir İngilizce klavye uyarlanmış, Arapçada kullanılan 28 harfin her biri için bir ile üç arasında biçime (İngilizcedeki büyük ve küçük harf geçişleri gibi) izin verilmiştir.
Ancak bu yeterli değildir; çünkü Arapçada ABC yazarsanız, harflerin biçimi CBA ya da BCA olarak yazılmış bir kelimedeki harflerin biçiminden farklı olacaktır.
Ortaya çıkan kısaltılmış ama okunabilir Arapça ise, Araplar—özellikle muhafazakâr olanlar—için hoş değildir ve kültürel olarak karşıt bir etki yaratır. Arap el yazısı, Araplar için önemli bir sanat biçimi hâline gelmiştir.
Blackburn şöyle diyor:
"Kitaplarda gördüğümüz tüm yazı tiplerine alışmamız için yüzlerce yılımız oldu. Ama Arap için böyle olmadı. Belki de istemiyor. Neden ona yardımcı olmayalım?"
Arap yazısı, 51 Arap olmayan dil ve lehçenin yazımında kullanılmaktadır (bazılarında 35’e kadar karakter vardır). Bunlar İran, Hindistan’ın bazı bölgeleri, Pakistan ve Çin’de yaşayan tahmini 550 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.
Keşmir doğumlu, Montreal Üniversitesi bilgisayar bilimi profesörü Syed Hyder, Arapçada mevcut olanı korumak ve geliştirmek için teknolojiyi kullanmakla ilgileniyordu. Arap harf şekillerinin 16 grubu için, diğer harflerle bağlantıların bir algoritma ile ifade edilebileceğini keşfetti. Blackburn, bir Arapça öğrencisinin dili öğrenirken harf değişimlerini nasıl yapacağını öğrendiği standart bir kural dizisi bildiğini söylemiyor—insanlar bunu basitçe yaparak öğreniyorlar.
Hyder algoritması bir bilgisayar çipine yazıldı ve Arap harflerinin tüm biçimlerini içeren diskli yazım birimine sahip 1600 dolarlık bir Olympia daktilosuna yerleştirildi. Bilgisayarlı dilsel bellek, Arapça bir ABC yazdığınızda devreye girerek, hangi harf biçimlerinin gerektiğine milisaniyeler içinde karar verir. CBA ya da BAC vb. yazdığınızda, bilgisayar belleği harfleri otomatik olarak diğer biçimlere dönüştürür.
Prof. Hyder, Quebec’li üretici Comterm ile birlikte, Suudilere şimdiden 12 milyon dolarlık bilgisayar görüntüleme aygıtı satmıştır. Suudiler bu atılımdan büyük bir coşku duymaktadır.