Editoryal
Dikkat Dağıtma, Kamuflaj ve Aldatma
Edmund C. Berkeley
Editör
Dikkat dağıtma, kamuflaj ve aldatma uygulamaları doğa dünyasında yaygın olarak bulunur. Bu olgu, yaşam mücadelesinde, evrimsel yarışta hayatta kalma değeri taşıdığını kanıtlar.
Belirli bir sineğin, bir eşekarısı gibi turuncu ve siyah dairesel bantları vardır ve eşekarısı gibi vızıldar; onun bir sinek mi yoksa eşekarısı mı olduğundan emin olmak için birkaç kez dikkatle bakmam gerekir. Peygamberdevesi küçük dal parçalarına çok benzer. Domates boynuz kurdu olarak bilinen büyük yeşil bir tırtıl vardır; yeşil tonu ve çıkıntıları domates asmasına o kadar benzer ki onu görmek benim için son derece zordur. Bu yaşam türlerinin hiçbiri, aldatma yönünde evrimleşmemiş olsalardı, bugün oldukları kadar başarılı olamazdı.
İnsan toplumunda dikkat dağıtma ve aldatmanın sayısız örneği vardır. Gizlilik isteğinin bir nedeni, senin ve benim hakkımızda tüm gerçeklerin bilinmemesini istememizdir; bu nedenle, gerçekten bildiğimiz ya da hissettiğimiz kişiden farklı görünmek isteriz. Çoğu kuruluşun reklamlarının amacı, doğal ya da istenmeyen bir imaj yerine arzu edilir bir “imaj” ya da itibar inşa etmektir.
Bir bilgisayar ürünü ya da paketi üreten firmanın şöyle dediğini hayal edin:
“Yeni bir ürünle rekabette yenildik; bu ürün bizimkinin yaptığının iki katını, yarı fiyatına yapıyor. Paranızı bizimle harcamayın.”
Ya da:
“Yazılım ürünümüzde yaklaşık altı ciddi hata olduğunu yeni fark ettik; bunları gidermemiz önümüzdeki altı haftayı alacak. Dürüstlükle paranızı alamayız.”
Ya da:
“Yeni bir ürünü duyurduk ve sipariş alıyoruz. Ancak doğrusu, şu anda çözümlenmemiş 13 teknik sorun var ve bir yıl sonrası için vaat ettiğimiz teslim tarihi, büyük olasılıkla üç yıl olacaktır.”
Dikkat dağıtma, kamuflaj ve aldatmadan kaynaklanan hataları önlemek için şunları not etmeye değer:
- Hayvanlarda ve bitkilerde görülen kamuflaj, aldatma niyeti anlamına gelemez; çünkü evrim bu şekilde işlemez ve ahlak ima etmez.
- Gözlem ve algı—dikkatli, odaklanmış, düşünceli, eğitimli ve eleştirel—son derece gereklidir.
Bir ülkedeki bir yerleşik düzenin basını, radyoyu ve televizyonu—medyayı—kontrol etmeyi neden önemli bulduğunun nedenlerinden biri budur: böylece o ülkede yaşayan insanların büyük çoğunluğunun neyi algılayabileceğini koşullandırırlar. Roma İmparatorluğu döneminde bu ilke “Divide et impera”, yani “Böl ve yönet” olarak ifade edilmiştir. Ancak modern zamanlarda bunu “Dikkatini dağıt ve yönet” olarak söylemek daha isabetli olur.
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki medya, bu ülkedeki insanları birçok ciddi sorunun düşünceli, adil ve çok yönlü değerlendirilmesinden özenle uzaklaştırmaktadır. Bunlar arasında nükleer savaşın dehşeti, nükleer atık bertarafının felaket niteliğindeki sicili, enerji tasarrufundaki büyük zorluklar ve çok daha fazlası bulunmaktadır.
Dikkat dağıtma ve saptırmadan kurtulmak için uygulanabilir üç adım şunlardır:
- Dikkat dağıtma olduğuna karar vermek;
- Ona bakmayı ve dinlemeyi bırakmak;
- Gerçekten güvenilebilecek bilgi kaynakları (bazıları vardır) bulmak.