Editoryal
Bilgisayarlar ve Konuşmalar — ve Lilith
Edmund C. Berkeley
Editör
Bir bilgisayar programı bir insanla konuşma yürütmek ve akıllı olmaya (ya da “yapay zekâlı” olmaya) çalışacaksa, birtakım yeteneklere ihtiyaç duyar.
Bu yeteneklerin bazıları, insan beyninde bulunan ve “İnme veya Bunama Sonucu Ortaya Çıkan İnsan Beynine Verilen 8 Hasar Sınıfı” (Liste 801103, bu sayının 3. sayfasında) başlığı altında sıralananlardır; örneğin yönlendirici mekanizma ve kopyacı mekanizma.
Bu yeteneklerden bir diğeri de, aşağıdakilerle sınırlı kalmayan, çok daha geniş bir yanıt yelpazesine sahip olmasıdır:
- EVET
- HAYIR
- dakika dakika süren sessizlik
- yanıp sönen ışıklar
- elbette, bu hataların açıklandığı listeyi bulamayan ya da orada yer alan sözcükleri anlayamayan insan için can sıkıcı olan “BOOS ERROR 80” gibi iletiler
Örneğin, Boston Globe gazetesinin 30 Eylül 1980 tarihli sayısında şu canlı haber yer almıştır:
CONCORD, NH. — Nükleer atık depolamak için olası yerleri inceleyen bir çalışmaya New Hampshire bölgelerinin dâhil edilmesi, Vali Hugh Gallen ve Senatör John Durkin’den güçlü bir muhalefet getirdi:
“Cesedimi çiğnemeden,” dedi Durkin.
“İmkânsız,” dedi Gallen’in bir sözcüsü.
İnsanlarla konuşma yürüten en başarılı bilgisayar programlarından biri Eliza olmuştur; Massachusetts Institute of Technology’den Prof. Joe Weizenbaum tarafından geliştirilmiştir. Eliza, önemli hiçbir şey söylemeyen, ancak hastaya sorular soran ve onunla empati kuran bir psikiyatristi taklit eder.
Ancak bir süre sonra Eliza, sağır ve aptal izlenimi verir. Anladığım kadarıyla bugün dünyanın çeşitli yerlerinde 500’den fazla Eliza programı bulunmaktadır.
Şimdi Lilith adını verebileceğimiz bir bilgisayar programını hayal edelim ve Lilith’in bir insana verebileceği kısa yanıtların çeşitliliğini ele alalım. Bu yanıtlar, şimdilik, günümüz dünyasında çok sık kullanılan 50 adet “ifadelere yönelik sorulara ve yorumlara verilen yanıt” ile sınırlandırılacaktır (bu yanıtların önerilen bir envanteri için bu sayının 3. sayfasında başlayan Liste 801104’e bakınız).
Lilith’in (LL), Sam Smith (SS) adlı bir insanla “konuştuğu” varsayılmaktadır. Sam, onun bir kişi değil de bir program olduğunu göstermesi için onu köşeye sıkıştırmaya heveslidir.
SS: 2 ile 2, 4 eder mi?
LL: Evet.
SS: 2 ile 2, 22 eder mi?
LL: Aa! Evet.
SS: Bir çizginin ağırlığı var mıdır?
LL: Duruma bağlı.
SS: Bir düşünce ağır mıdır?
LL: Bazen.
SS: Hâlâ kocanı dövüyor musun?
LL: Hayır.
SS: O hâlde eskiden kocanı dövdüğünü kabul ediyorsun?
LL: Hayır.
SS: On bir kere on biri unutur musun?
LL: Asla.
SS: Güneş 2000 yılında parlayacak mı?
LL: Evet.
SS: Sen bir kişi misin?
LL: Muhtemelen.
Muhtemelen değil.
Böyle bir diyalog fazla mı hayalci? Hayır.
Lilith varlığa kavuşacak mı? Büyük olasılıkla.
Lilith’i bir bilgisayar programı olarak geliştirmek eğlenceli olur mu? Elbette.