Bilgisayarlı Tomografi: Hareket
Patricia Gempel
A. D. Little, Inc.
Acorn Park
Cambridge, Mass.
02140
Yeni bir tanı aracı olan Bilgisayarlı Tomografi (BT), tıbbi teknolojideki en devrimci gelişmelerden biridir. Bu teknik, vücudun herhangi bir bölümünün enine kesit x-ışını görüntüsünün elde edilmesini mümkün kılar. Ayrıca, başka hiçbir yöntemle ortaya çıkarılamayabilecek yumuşak dokuların tanımlanmasını sağlayarak tanısal bir üstünlük sunar.
Donanım Geliştirme
Donanım geliştirme çalışmaları 1968 yılında İngiltere’de başladı ve ilk ünite 1971 yılında klinik denemeler için kuruldu. Yüksek maliyetlerine rağmen (birim başına 250.000 ila 700.000 dolar) yaklaşık 1.000 ünite satılmıştır; bunların çoğu Amerika Birleşik Devletleri’ndedir. Üretilen ilk üniteler ve dolayısıyla kullanımda en yaygın olanlar, beyin incelemesiyle sınırlıydı. Ancak günümüzde satılan ünitelerin çoğu, beyin dâhil olmak üzere vücudun herhangi bir bölümünün görüntülenmesini sağlayabilmektedir.
Sinyaller ve Algılama
BT tekniği, geleneksel tanısal x-ışını yöntemlerine yalnızca benzer bir x-ışını kaynağının kullanılması bakımından benzerlik gösterir. BT taraması, dar bir x-ışını demeti ve bir elektronik algılayıcı sistemini bir bilgisayarla birleştirerek, vücudun paralel bir dizi “dilim” hâlinde incelenmesini sağlar; bu yönüyle, nispeten geniş bir x-ışını demeti ve fotoğraf filmi kullanan geleneksel radyolojiden ayrılır.
Ticari olarak sunulan sistemlerden biri hariç tümünde, hem kaynak hem de algılayıcı vücudun etrafında aynı düzlemde döner. Algılanan sinyaller, düzlem içindeki birkaç bin noktanın her biri için x-ışını soğurma değerlerini hesaplayan bir bilgisayara iletilir. Bu hesaplanan x-ışını yoğunluklarından, bitişik birçok noktadan oluşan bir matris şeklinde bir tür mozaik görüntü meydana getirilir.
Bu görüntü film yerine bir video ekranında gösterilir; ancak kalıcı kayıt için fotoğraflanabilir. Sayısal soğurma verileri ayrıca yazdırılır ve daha sonraki analizler ya da görüntünün yeniden üretilmesi için saklanabilir.
Konumların Hassas Belirlenmesi
Enine kesit BT görüntüleri, sıradan x-ışını fotoğraflarında çoğu zaman ayırt edilemeyecek tümörlerin veya diğer hastalıklı ya da hasarlı dokuların yerinin belirlenmesini mümkün kılar. Bu tür hassas belirleme, beyin ve göz tümörleri, beyin atrofisi ve kanamalar gibi belirli durumlar hakkında daha önce hiç mevcut olmamış kalitede bilgi sağlar ve genel olarak biyopsi işlemlerini, tümör tanısını ya da radyasyon tedavisinin planlanması ve izlenmesini daha kolay ve daha doğru hâle getirir.
Deneyimin büyük bölümü nörolojik hastalıkların tanısında elde edilmiş olsa da, daha fazla donanım kullanıma girdikçe yeni uygulamalar geliştirilmektedir.
“Bilgisayarlı Tomografi, x-ışınlarının 1800’lerin sonlarında kullanılmaya başlanmasından bu yana en önemli tanısal tıbbi ilerleme olabilir. Bu heyecan verici yeni görüntüleme yaklaşımının tıbbi uygulamalar üzerinde dramatik ve uzun süreli bir etkisi olacağına şüphe yoktur.”
(Arthur D. Little, Inc.’in “The Bulletin” dergisinden, Haziran 1976, izin alınarak yeniden basılmıştır)
Tüm Vücut Tarayıcıları
İlk BT donanımının tek bir doku diliminin taranmasını tamamlaması beş dakika sürdüğü ve bu uygulama için donanım tasarlamak elverişli olduğu için, ilk kullanılabilir donanımlar ve dolayısıyla erken klinik çalışmalar, sabit tutulması kolay bir organ olan beyne yönelmişti.
Bir kesiti beş ila yirmi saniyede tarayan yeni modeller, normal solunumun neden olduğu organ hareketleriyle ilişkili görüntü bulanıklığının büyük bir kısmını ortadan kaldırabilmektedir. Tüm vücut tarayıcıları o kadar yenidir ki, (beyin taraması dışında) tıbbi uygulamalarının çoğu henüz tanımlanmamıştır. Ancak erken klinik raporlar, pankreas, karaciğer ve akciğerlerdeki tümörlerin tanılanması, tanımlanması ve yerinin belirlenmesi başta olmak üzere çok sayıda tanısal uygulama bulduklarını göstermektedir.
Önceki Tanısal Yöntemlerin Yerini Alması
Bilgisayarlı Tomografi, elde edilen bilginin çoğu zaman daha üstün olması ve birçok durumda hastaya yönelik riskin geleneksel tekniklere kıyasla çok daha düşük olması nedeniyle, muhtemelen diğer bazı tanısal yöntemlerin yerini önemli ölçüde alacaktır.
Örneğin, pnömoensefalografinin (beyin-omurilik sıvısının çıkarılması, hava enjekte edilmesi ve havanın hareketinin bir dizi x-ışını filmi aracılığıyla izlenmesi) kullanımının yüzde 75’e kadar azalması muhtemeldir. Serebral anjiyografinin (opak boya enjekte edilmesi ve boyanın dolaşım sistemi içindeki ilerleyişinin izlenmesi) kullanımı ise belki yüzde 20 oranında düşecektir. Her iki işlem de cerrahi gerektirir, risklidir ve rahatsız edicidir ve birkaç günlük hastanede yatış gerektirir. Radyoizotop beyin taramalarının sayısının da yaklaşık yüzde 30 oranında azalması beklenmektedir.
Büyük Olasılıkla Toplam Maliyette Azalma
Dolayısıyla, BT donanımının maliyeti nispeten yüksek kalabilse de, özellikle işlemlerin büyük bir kısmı ayaktan hasta esasına göre yapıldığından, doğru kullanıldığında BT taraması sağlık hizmetleri sisteminin toplam maliyetini fiilen azaltabilir.
Kasım 1976 tarihli Computers and People