Hayvanların ve Robotların Yeterlilik Düzeyi
Bir sincap, bir rakun ya da bir çakal gibi ilginç bir hayvanın yeterliliği üzerine düşündüğümde, her zaman hayran kalırım.
Çok uzun zaman önce değil, bir rakun Boston yakınlarındaki bir banliyöde bulunan evimin mutfağına girdi, kedinin kabındaki kedi mamasını yedi ve çıktı. Onun (ya da onun) kartviziti birkaç çamurlu pati izinden ibaretti. Rakun, kedi mamasının mutfakta olduğunu nasıl tahmin etti? İçeri girme fırsatını nasıl değerlendirdi? Akıllı rakun!
Çakallara gelince, artık New Jersey kadar doğuya yayıldıklarını anlıyorum. Bir dil kullandıklarına dair hiçbir rapor okumadığıma göre, gözlem ve akıl yürütme kullanarak pek çok sorunu çözmüş olmalılar.
Bildiğim en iyi (muhtemelen gerçek) sincap hikâyelerinden biri şudur:
Philadelphia yakınlarında bir hastanenin geniş çim alanında, yerden yaklaşık beş fit yükseklikte kaygan bir demir boru üzerine monte edilmiş bir kuş yemliği vardı. Borunun üst kısmında ve yemliğin altında, borunun her yönünde üç ya da dört inç kadar dışarı taşan yuvarlak, düz bir metal plaka bulunuyordu. Plakanın ortasına, kuşlar için ayçiçeği tohumu dağıtan sıradan bir düzenek sabitlenmişti.
Bir sincap çim alanda ortaya çıktı, yemliği inceledi ve borudan yukarı çıkmak için çabaladı; ancak plakanın etrafından dolaşamadı. Azarlayarak ve söylenerek sonunda borudan aşağı kaydı, yere indi ve uzaklaştı.
Sonraki bir saat içinde üç sincap daha geldi, denedi, başaramadı ve söylenerek uzaklaştı. En sonunda beşinci bir sincap geldi. Biraz uzakta durdu, ön patilerini önünde birleştirdi ve direği ve yemliği dikkatle inceledi. Sonra koşup sıçrayarak boruya fırladı, bir patisini plakanın kenarına koydu ve henüz kaybetmediği ivmeyle kendini kenarın üzerinden attı.
Sonra ayçiçeği tohumlarını doyasıya yedi ve ardından platformun kenarından aşağı, boru boyunca inerek ayrıldı.
Bertram Raphael’in Shakey Robot’un yeterliliği hakkında söyledikleri (karşı sayfadaki editöre mektuba bakınız) son derece aydınlatıcıdır:
“Shakey üzerinde çalışan bilim insanları, görece önemsiz yeteneklere bile sahip bir robot ortaya koymanın ne kadar zor olduğunu, gerçek bilim kurgu benzeri bağımsız yeterlilikten söz etmenin ise ne denli güç olduğunu derinden kavradılar.”
O halde, dünya nasıl oluyor da son derece yetkin davranışlar sergileyen hayvanlarla (yaşayan türlerle) dolu oluyor?
Hayvan türlerinin fiziksel biçimlerinin evrimi, 600 milyon yıldan daha uzun bir süre boyunca fosil kayıtlarında yer almakta ve paleontoloji tarafından incelenmektedir. Bu evrime, yalnızca çıkarım yoluyla anlaşılabilen bir davranış evriminin eşlik etmiş olması gerekir. Bir türün hayatta kalma ödülü her zaman, bir durumu daha hızlı algılayabilen ve ona daha uygun biçimde yanıt verebilen türe verilir.
Bazı hayvanlar kaçış yoluyla üstün gelir; bu nedenle neden ve nasıl kaçmaları gerektiğini algılamaları ve anlamaları onlar için önemlidir. Diğer hayvanlar saldırı yoluyla üstün gelir; bu nedenle neye saldıracaklarını ve nasıl saldıracaklarını algılamaları ve anlamaları önemlidir.
Yetkin robot davranışına ulaşmak, insan beyninin (iki milyon yıllık) yeni yapısını, "tek hatlı zihni" taklit etmektense; çok miktarda paralel işlemeyi içeren eski hayvan beyninin pek çok yapısal özelliğini taklit etmekte yatıyor olabilir.
Edmund C. Berkeley
Editör