Editoryal
Bilgisayar Uzmanı ile Bilgi Mühendisi
Bilgisayar uzmanı olarak adlandırılması gereken bir tür insan var mıdır?
Bilgi mühendisi olarak adlandırılması gereken bir tür insan var mıdır?
Ve eğer varsa, aralarındaki fark nedir?
Görünüşe göre bir bilgisayar uzmanı, mesleği bilişim olan kişidir. Şu konularda derin bir bilgiye sahip olur:
- bilgisayarların yapısı;
- bilgisayarların programlanması ya da yönlendirilmesi; ve
- bilgisayarların sistemler içinde kullanımı.
Hizmetlerini kiralayabilecek kişilere, bilişim ekipmanının nasıl seçileceği, bunun için nasıl programlama sağlanacağı, nasıl işletileceği ve pek çok amaç için yararlı ve güvenilir bilgisayar sistemlerinin nasıl tasarlanacağı konusunda sağlam tavsiyeler verebilecek biri olması beklenir.
Bir meslek insanı olarak iki sorumluluğa sahip olması beklenir: birincisi, onu işe alan kişiye karşı; ikincisi ise mesleğine karşı. Günümüzde, bir suçlunun avukatından, suçlunun uygun biçimde cezalandırılmasını sağlamak gibi topluma karşı özel bir sorumluluk beklenmediği gibi, bir bilgisayar uzmanından da topluma karşı özel bir sorumluluk beklenmez.
Buna karşılık, bir bilgi mühendisi, uzmanlık alanı bilgi olan bir mühendistir. Bir mühendislik okulundan mezun olan birinin mühendis olması anlamında mühendistir. Bilgi alanındaki uzmanlığında şu konularda derin bilgiye sahip olması beklenir:
- bilginin doğası;
- bilgiyle başa çıkma yolları;
- bilgiyle başa çıkmak için kullanılan makineler ve sistemler (hem bilgisayara dayalı yöntemler hem de bilgisayar dışı yöntemler dâhil).
Bir mühendis olarak üç sorumluluğu vardır:
- hizmetlerini kiralayan kişiye karşı;
- mesleğine karşı; ve
- topluma karşı.
Onu, köprüler inşa eden ve köprülerinin güvenliğinden sorumlu olan bir inşaat mühendisine benzetiriz. Köprü çökmemeli ve insanları öldürmemelidir — köprünün müteahhidi, kârını artırmak için çimentonun çoğunu yerel karaborsada satmayı ne kadar isterse istesin.
(Daniel Ellsberg’i hatırlıyor musunuz? Pentagon Belgeleri’ni yayımlayan Ellsberg, Thieu rejimi altında Amerikan vergi mükelleflerinin parasıyla Güney Vietnam’da inşa edilen çimentolu okullardan söz etmişti — ve çimentonun büyük kısmı karaborsaya yönlendirildiği için bu okulların rüzgârda uçup gittiğini görmüştü.)
Bir mühendisin toplumsal sorumluluklarına ilişkin bildiğim en iyi rehber, California Üniversitesi Berkeley kampüsünden Prof. Charles Susskind tarafından önerilen Bir Mühendisin Hipokrat Yeminidir; bu yemin, onun mükemmel kitabı Understanding Technology içinde yer almaktadır (Johns Hopkins University Press: Baltimore, 1973, s. 118).
Bir Mühendisin Hipokrat Yemini
Alıntının Başlangıcı
Yaşamımı insanlığa hizmet etmeye adamaya içtenlikle söz veririm.
Öğretmenlerime hak ettikleri saygı ve minnettarlığı göstereceğim; mühendislik mesleğine sadık olacak, üyelerine karşı adil ve cömert davranacağım; yaşamımı ve mesleki uygulamalarımı doğruluk ve onur içinde sürdüreceğim; üstlendiğim her proje, gücümün elverdiği en yüksek düzeyde insanlığın yararı için olacaktır; yanlıştan, yozlaşmadan ve başkalarını kötü uygulamalara özendirmekten uzak duracağım; mesleğimi yalnızca insanlığın yararı için icra edecek, talep edilse bile suç amacı taşıyan hiçbir eylemde bulunmayacak, hatta bunu önermeyeceğim; din, milliyet, ırk, parti siyaseti ya da toplumsal statü gibi hususların görevimle işim arasına girmesine izin vermeyeceğim; tehdit altında olsam bile mesleki bilgimi insanlık yasalarına aykırı biçimde kullanmayacağım; yenilenemez kaynakların israfından ve aşırı tüketiminden kaçınmaya gayret edeceğim.
Bu sözleri özgür irademle ve onurum üzerine veriyorum.
Alıntının Sonu
Dolayısıyla bir bilgisayar uzmanı ile bir bilgi mühendisi arasında bazı derin farklar vardır. Bir bilgisayar uzmanı “şu amaç için bir bilgisayar kullanın ...” derken, bir bilgi mühendisi “eğer uygunsa bir bilgisayar kullanın ...” der. Bir bilgisayar uzmanının topluma karşı özel bir sorumluluğu yoktur; buna karşılık bir bilgi mühendisinin vardır.
Bilgisayar uzmanları bilgi mühendisi hâline gelirse, tüm insanlık bundan yarar sağlar.
Edmund C. Berkeley
Editör