Machine Translation, Ltd.
821 15th St., N.W.
Washington 5, D.C.
Bir dili diğerine elektronik bir bilgisayar aracılığıyla saatte 60.000 kelime hızında çevirebilen bir deneme üretim sisteminin geliştirilmesi, bu şirket tarafından haziran ayının sonunda gösterildi.
Bir basın gösteriminde—Birleşik Aktarım Sistemi (UTS) olarak adlandırılan sistemle—Rus gazetesi Pravda’dan bir makale, saatte 60.000 kelime ya da saniyede 17 kelime hızında İngilizceye çevrildi. Bu makalenin bir bölümü ayrıca Almancaya da çevrildi.
“Bu önemli bilimsel ilerleme, bu alanda Amerikan liderliğini tesis etmelidir,” dedi bu firmanın başkanı ve sistemin geliştiricisi olan Bayan Ariadne Lukjanow. “Sovyetler Birliği, birkaç yıldır makine çevirisi araştırmalarında binden fazla kişiyi görevlendirmiştir,” diye ekledi.
UTS sistemi, genel amaçlı bilgisayarlarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır ve dillerden biri Hint-Avrupa dil ailesine ait olduğu sürece herhangi bir dilin başka bir dile çevrilmesi için uygundur.
Bayan Lukjanow, tam ölçekli bir üretim sisteminin 12 ay içinde hazır olacağını açıkladı. O tarihte, IBM 7090 bilgisayarı kullanılarak çeviri hızının saatte 150.000 kelimenin üzerine çıkarılacağını belirtti. Ayrıca, sistemin IBM’in yeni STRETCH bilgisayarında kullanıldığında saatte bir milyon kelime çevirebileceğini öngördü.
Bayan Lukjanow, mevcut deneme modelinin dilbilimsel kuralların yalnızca yüzde 50’sini içerdiğini, buna rağmen yine de son derece kabul edilebilir bir çeviri ürettiğini vurguladı. Kalan dilbilimsel kurallar hazırlanmış olup nihai üretim sistemine aşamalı olarak dâhil edilecektir.
UTS geliştirmesinin önemini şu olgularla açıkladı:
- Rusya’dan gelen bilimsel ve teknik verilerin yüzde 10’undan azı ABD’li bilim insanlarının erişimine açıktır.
- Temsilciler Meclisi Uzay ve Havacılık Komitesi tarafından yapılan tahmine göre, bu ülkede yalnızca 1.000 profesyonel Rusça çevirmen bulunmaktadır ve bunların yüzde 80’i 60 yaşında ya da daha büyüktür. Nitelikli bir kişi saatte yalnızca 400 kelime çevirebilmektedir.
- İstihbarat alanında çeviri gereksinimi son derece acildir. Bir Kongre Komitesi raporu, ABD istihbarat kuruluşlarının Sovyet yayın ve literatürünün yalnızca yüzde 0,09’unu çevirdiğini göstermektedir. Çeviri yalnızca kritik bilgilerle sınırlı tutulsa bile, her ay 250 milyon kelimenin çevrilmesini gerektirecek ve mevcut kamu ve özel çeviri hizmetlerinin 50 kat genişletilmesini zorunlu kılacaktır.
- İlk Sovyet uydusunun fırlatılmasına ilişkin bildirim, iletim frekansları da dâhil olmak üzere, Sputnik’in fiilen fırlatılmasından birkaç ay önce önde gelen bir Sovyet havacılık yayınında yayımlanmıştı. Bu önemli olay, makale fırlatmadan ancak birkaç ay sonra çevrildiği için ABD’li bilimsel ve istihbarat yetkililerinin dikkatine sunulmamıştır.
- Çift yönlü makine çevirisi sistemi, Amerikan ders kitapları ve yayınlarının, hâlen Sovyetçe çevrilmiş yayınların çok az rekabetle karşılaştığı az gelişmiş ülkelerde çevrilmesini ve dağıtılmasını mümkün kılacaktır.
Altı yıldır bu problem üzerinde çalışan Bayan Lukjanow, Machine Translation Ltd.’nin şu anda 5.000’den fazla Rusça kelime ve bunların 32.000 İngilizce anlamını içeren bilgisayarlı bir Rusça-İngilizce sözlüğe sahip olduğunu söyledi. 1 Temmuz 1962’ye kadar sözlük, 50.000 Rusça kelimeye ve 300.000’den fazla İngilizce anlama genişletilmiş olacaktır.
Birleşik Aktarım Sistemi, kelime işlevi, kelime biçimi, kelime anlamı ve kelime dağılımının aktarımını tek bir aktarım sürecinde birleştirir. Bu aktarımı gerçekleştirmek için, her bir aktarım türü için kod biçiminde ifade edilen bir sınıflandırma sistemi tasarlanmış ve birleşik kod örüntülerine dâhil edilmiştir.
Bayan Lukjanow, Machine Translation Ltd.’nin Pravda ve diğer Rus gazetelerini Rusya’da yayımlandıkları gün ülkede çevirmeyi, basmayı ve dağıtmayı umduğunu belirtti. Bu yayınların dağıtımı devlet kurumları, üniversiteler ve basınla sınırlı tutulabilir.
“Çok uzak olmayan bir gelecekte bu ülkede bir ya da iki merkezi çeviri merkezi görüyorum,” dedi Bayan Lukjanow. “Bu merkezler, gerekli tüm yabancı kitap ve gazeteleri İngilizceye, bizim materyallerimizi de diğer dillere çevirebilecek,” diye sözlerini tamamladı.