OTOMASYON — Korkulacak Bir Neden Değil, Ulusal Bir Kaynak
John Diebold
The Diebold Group
New York 5, N. Y.
(ABD Kongresi Ortak Ekonomi Komitesi Otomasyon ve Enerji Kaynakları Alt Komitesi önündeki ifadeye dayanmaktadır)
I. Giriş
Otomasyonun vaatlerinin çoğu ve kuşkusuz bazı sorunları Amerikan yaşamında gerçeğe dönüşmüştür. Otomasyon yalnızca “gelmiş” değildir; aynı zamanda gelişen yeni bir endüstrinin temeli hâline gelmiştir. Ekonomi üzerindeki etkisi, verimliliği ve ulusal çıktıyı artırmak olmuştur; hatta bu etkilerin önemi, otomasyonu bir ulusal kaynak olarak görmemizi gerekli kılmaktadır.
Bununla birlikte, başarılarımız etkileyici görünse de, bu kaynağı olması gerektiği ya da olabileceği kadar etkili kullanmış değiliz. Otomasyondan en iyi şekilde yararlanmamızı engelleyen şeyler teknik ya da ekonomik engeller değil, korkudur—otomasyonun insani sonuçlarına yönelik korku. Teknolojik yeniliğin faydalarını elde edebilmek için değişime hazırlıklı olmamız ve eski yöntemlerle çözemediğimiz sorunlar için yeni çözümleri değerlendirmeye istekli olmamız gerektiğini kabul etmeliyiz. Ancak esas olarak korkuyu besleyen şey, olguların eksikliğidir. Otomasyonun etkileri hakkında hâlâ onlarla akıllıca başa çıkacak kadar bilgiye sahip değiliz.
1955 yılındaki ifademde yaptığım öngörüler gerçekleşmiştir. Otomasyon endüstrisi büyük boyutlara ulaşmış ve çok yönlü sistemlerin, özel tasarımların ve daha düşük işletme maliyetlerinin geliştirilmesiyle birlikte otomasyon artık iş dünyasının hemen hemen tüm sektörleri için erişilebilir hâle gelmiştir. Firmamın tahminlerine göre, Temmuz 1960 itibarıyla dört bin computer system kurulmuştu (1955 duruşmaları sırasında faaliyette olan birkaç düzine sisteme kıyasla).
II. Otomasyonu Güncel Duruma Getirmek
1. Bugün Otomasyon
Otomasyon, bir dizi yeni makineden ibaret olmadığı gibi, belirli herhangi bir hardware’den de daha temel bir kavramdır. Üretimi organize etme ve analiz etme konusunda yeni bir yaklaşımdır; üretim sürecini bir system olarak ele alma ve her bir unsuru bu system’in bir parçası olarak değerlendirme anlayışıdır. System kavramı, otomasyonun iş organizasyonuna yapacağı temel katkıdır.
2. Otomasyonun Uygulamaları ve Kullanımları
A. Otomasyon Türleri
Computers: Electronic systems kullanılarak bilginin otomatik olarak işlenmesi.
Otomasyona geçme kararını belirleyen baskın etkenler şunlardır:
- Üretim maliyetlerini düşürmek
- İşgücü gereksinimlerini azaltmak
- Mevcut görevleri daha hızlı yapmak
- Daha önce mümkün olmayan görevleri yapmak
- Verimliliği artırmak
- Daha kapsamlı ve daha hızlı bilgi sağlayarak decision-making sürecine yardımcı olmak
Ne yazık ki, en kötü gerekçe—işgücü maliyetlerinden tasarruf sağlamak—en yaygın olanıdır. Durumun ekonomisi göstermektedir ki otomasyon maliyetleri düşürse de, bu düşüş nadiren beklenildiği kadar büyük olur. Bu yaklaşımın hatası, yönetimin kurulum ve işletme maliyetlerini küçümsemesi ve daha da kötüsü, otomasyondan gerçek faydalar elde edecek şekilde planlama yapmamasıdır.
“Detroit Automation”: Makinelerin entegrasyonu; üretim makinelerinin automatic transfer devices aracılığıyla birbirine bağlanması.
Bu tür otomasyonun potansiyeli, 1951 gibi erken bir tarihte Ford motor engine tesislerinde gösterilmiştir. Ne yazık ki, yetersiz planlama ve öngörü ile otomatikleştirilmiş bir tesise geçişin büyüklüğünün hafife alınması, bu ekipmanı kuran bazı işletmelerde hayal kırıklığı yaratmıştır.
Her ne kadar halihazırda yaptıklarımızın mekanizasyonu otomasyonun en fazla ilgi gören kısmı olmuşsa da, benim inancıma göre otomasyonun temel önemi makinelerin birbirine bağlanmasından çok, otomatik bilgi ve control systems oluşturabilme yeteneğidir.
Process Control: Process (oil, chemical, atomic) tesislerinin işletimi için computer ve entegre control systems.
Otomasyon, processing industries’de manufacturing sektörüne kıyasla daha erken başlamış ve çok daha ileri gitmiştir; çünkü ürünün doğası—akışkan olması—continuous flow’u çok daha kolay hâle getirmektedir. En ileri noktaya ulaşmış olan chemical manufacture ve oil refining’de otomasyon yalnızca verimi büyük ölçüde artırmak ve maliyeti düşürmekle kalmaz, aynı zamanda ürün kontrolünde—saflık ve uniformity—muazzam bir artış sağlar.
Numerical Control: Makinelerin ve machine systems’in çalışmasını yönlendirmek için tape ve diğer automatic control devices kullanılması.
Numerical control otomasyonu, yakın zamanda yaygın ölçekte uygulanmaya başlanmış olup, özellikle kısa üretim serileri ve büyük çeşitlilikte ürünlere sahip küçük atölyeler—tipik job shops—için son derece uygundur. ABD’deki hard-goods üretiminin büyük bölümü 25’ten az özdeş birimlik partiler hâlinde yapıldığından, numerically controlled machine tools geleceğin fabrikaları için hayati öneme sahiptir. Bu tür makineler, bir ürünün kısa bir serisini üretebilecek ve ardından tape değişikliğiyle tamamen farklı bir ürünün birkaç birimini aynı tool üzerinden üretebilecektir.
Bu nedenle, tools numerical control altında, manual veya tracer control altındaki benzer araçlara kıyasla iki ila dört kat daha üretkendir. Önümüzdeki on yıl, tıpkı son on yılın ofiste computer’ın yayılmasına tanıklık etmesi gibi, bu tür sistemlerin tesiste yayılmasına sahne olacaktır.
B. Otomasyonu Kimler Kullanıyor?
Ne yazık ki nicel veri son derece sınırlıdır. Ancak nitel açıdan bakıldığında, computer installations’ın büyük kısmı şu endüstrilerde yoğunlaşmaktadır: aircraft manufacturers, transportation, insurance companies, computer component manufacturers, financial firms, public utilities, diğer manufacturing sektörleri, military and research, science and engineering.
Çoğu small business otomasyonun faydalarından henüz yararlanamamış olsa da, service bureaus ve data centers sayısındaki artış, cooperative bureaus ve yeni small-scale computers’ın giderek daha erişilebilir hâle gelmesi, small business’ların otomasyon tekniklerini giderek daha fazla kullanmasına olanak sağlayacaktır.
C. Beklenen Gelişmeler
Önümüzdeki on yıl boyunca otomasyondaki gelişmeler Amerikan endüstrisi üzerinde giderek artan bir etkiye sahip olacaktır. En önemli ilerleme communication equipment alanında gerçekleşecektir. 1970’ten önce, tesislerdeki ve ofislerdeki remote stations’dan gelen bilgilerin doğrudan merkezi bir computer’a beslenmesi mümkün olacak; bu computer anlık olarak güncellenen bir dosya tutacak ve dosyada yer alan herhangi bir veriye yönelik taleplere derhal yanıt gönderecektir.
1963 yılına gelindiğinde, süregelen ilerlemeler in-plant inquiry and control station’ı mümkün kılacak ve bu da tüm scheduling sürecini otomatikleştirecektir.
Gerçek anlamda automatic factory bugün hâlâ gerçeklikten uzaktır; ancak önümüzdeki on yıl boyunca mevcut equipment ve systems üzerindeki iyileştirmeler onu gerçekleşmeye daha da yaklaştıracaktır. Automatically controlled general-purpose machine tools’un geliştirilmesinden sonraki adım, general-purpose assembly machines’in geliştirilmesi olacaktır.
Tüm bu ilerlemelerin arkasında, computer’ın kendisindeki bir dizi büyük iyileştirme bulunmaktadır; bunlar arasında bu yıl kullanılabilir hâle gelen general-purpose computers ve 1964’te kullanıma sunulacak yeni compact computers yer almaktadır.
III. Otomasyon Endüstrisindeki Büyüme
Son beş yılda otomasyon tekniklerinin kullanımındaki büyüme kuşkusuz büyük olmuştur; ancak benim kanaatime göre, bugün milyar dolarlık bir hacme ulaşmış olan bu automation equipment industry hâlâ emekleme aşamasındadır ve büyüme hızı bir süre daha tüm ekonominin büyüme hızını aşacaktır.
Aşağıdaki öngörüler, firmam tarafından toplanan industry data’ya ve bunlara dayalı geleceğe yönelik growth projections’a dayanmaktadır.
Process Controls and Instruments
Bu endüstrinin 1970 yılına kadar üç kat büyümesi beklenmektedir; böylece controls ve instrumentation equipment için yapılan harcamaların yıllık üç milyar dolara yaklaşması hatta bunu aşması öngörülmektedir. Bunun yaklaşık iki milyar doları process industries’e giden equipment olacaktır. Dolayısıyla bu endüstrilerdeki büyüme oranı önümüzdeki on yıl boyunca yılda yüzde ondan daha iyi olacaktır.
Numerical Control
Numerical controls, automation equipment alanındaki tüm sektörler arasında en yüksek büyüme oranını göstermiştir. Hatta son birkaç yıldır yıllık satışlar bir önceki yılın rekorunu ikiye katlamaktadır. Elbette bu, ticari olarak kabul edilmiş en yeni tekniktir ve toplam fiilî hacim küçüktür. Yüksek büyüme oranının devam etmesini bekliyoruz; önümüzdeki üç yıl içinde endüstrinin yüzde beş yüz büyüyerek yüz milyon dolarlık bir düzeye ulaşacağını tahmin ediyoruz.
Electronic Data Processing
Electronic data processing, otomasyon kavramı içinde geliştirilmiş ve en yaygın şekilde kullanılan tekniktir; etkisi daha da artacaktır. 1955’te yaklaşık 75 milyon dolar değerinde kurulu equipment bulunurken, 1960 yılına ait installation value yaklaşık 650 milyon dolar olmalıdır. Endüstri, bu 1960 rakamını beş yıl içinde iki katına çıkarabilecek kapasiteye sahiptir.
4. Otomasyonun Ekonomik ve Sosyal Yönleri
Şu anda otomasyonun tüm ekonomik ve sosyal etkilerini yaşadığımıza inanmıyorum. Otomasyonun uygulanmasını geri tutan şey teknik ya da ekonomik uygulanabilirlik değil; yeni teknolojinin yeterince anlaşılmaması, korku ve hatalı planlamadır. Hatta denilebilir ki, ekonomik ve sosyal çevre otomasyon üzerinde, otomasyonun çevre üzerindeki etkisinden daha büyük bir sınırlayıcı etki yapmıştır.
Otomasyonun Ekonomik Yönleri
1947 ile 1959 arasındaki dönemde, ABD özel sektörünün toplamında adam-saat başına çıktının yıllık artış oranı yaklaşık yüzde 3 olmuştur; tarım dışı sektörde bu oran yaklaşık yüzde 2,5’tir. Bu rakamlar otomasyondan kaynaklanan devrimsel etkileri göstermemektedir. Bir dizi bireysel endüstride elde edilen önemli verimlilik kazanımlarını küçümsemek istemiyorum; bu alt komiteye teknolojik değişime atfedilen iş kayıpları ve yer değiştirmelere ilişkin pek çok istatistik sunulacağı kuşkusuzdur. Ancak bu sonuçları otomasyona atfetmekten kaçınmak istiyorum.
Normal teknolojik değişim, hızla genişleyen bir ekonomide gerçekleştiğinde genellikle yalnızca değişimin faydaları fark edilir: artan verimlilik, daha yüksek ücretler, yeni ürünler vb. Ancak aynı değişimler yavaş ilerleyen bir ekonomide meydana geldiğinde, aksaklıklar ortaya çıkabilir. Bizim durumumuzda sorun, teknolojinin çok hızlı devreye alınması değil, ekonomik büyüme hızının çok yavaş olmasıdır—son dönemdeki ortalama yaklaşık yüzde 2,5’tir.
Otomasyonun Sosyal Yönleri
Otomasyonun sosyal sonuçları, ekonomik etkilerinden daha geniştir. Ancak burada da büyük bir olgu eksikliği vardır.
Kendi deneyimlerime dayanarak şunu görüyorum: electronic data processing uygulamaya alındıktan sonra, belirli bir operasyon için gerekli skilled personnel oranında artış olmaktadır. En açık sosyal gereksinim daha fazla eğitimdir. Daha yüksek beceri gerektiren işler için retraining’in ötesinde, engineer, scientist ve eğitimli technician kaynaklarımızı artırma gibi daha büyük bir sorunla yüzleşmeliyiz.
Otomasyonun Uluslararası Yönleri
Pratik uygulamadaki büyüme oranı ve automated installations’ın mutlak sayısı açısından ABD, özgür dünyadaki tüm ülkelerin önündedir.
Communist-bloc nations hakkında nicel veriye sahip değiliz; ancak hızlı bir ilerleme kaydettiklerini biliyoruz. Premier Khrushchev’in Komünist Partinin 21. Kongresine sunduğu raporda şu ifade yer almıştır:
“Integrated mechanization ve üretim süreçlerinin automation’ı, ekonomide daha ileri teknik ilerlemenin sağlanması ve bu temelde labor productivity’de yeni bir yükseliş, costs ve prices’ın düşürülmesi ve ürünlerin quality’sinin iyileştirilmesi için başlıca ve belirleyici araçları oluşturmaktadır.”
Bu sözleri hafife almanın tam bir akılsızlık olacağını düşünüyorum.
Avrupa iş dünyasını da küçümsememeliyiz. Şirketimin yakın zamanda yaptığı bir araştırma, Batı Avrupa’da toplamda 2.000’den fazla computer installation bulunduğunu göstermektedir (ABD’deki toplam kurulum sayısının yaklaşık yüzde 20’si). Ancak bu toplamın yüzde 90’ından fazlası small computer system kurulumlarıdır. Fransa ve Almanya birlikte Avrupa toplamının neredeyse yüzde 70’ine sahiptir.
Özgür dünya pazarlarında etkin bir şekilde rekabet edebilmek, savunma konumumuzu korumak ve aynı zamanda yaşam standardımızı yükseltmek için otomasyonun üretim verimliliklerini hayata geçirmemiz zorunludur.
III. ABD Ekonomisinde Otomasyon Çalışmasına Rehber
Bu alt komite önündeki ilk ifademdeki son önerimde, otomasyon üzerine kapsamlı bir çalışmanın yapılmasını önermiştim. Bu çalışmaya hâlâ ihtiyaç vardır. Geçen yıl National Planning Association için, otomasyonun şimdiye kadar ne anlama geldiğini ve gelecekte ne anlama gelmesinin muhtemel olduğunu öngörebilmemiz amacıyla, sektör sektör ele alınan böyle bir vaka çalışmasını ana hatlarıyla ortaya koyan bir planlama broşürü hazırladım. Böyle bir çalışmanın yapılmasını bir kez daha güçlü biçimde tavsiye ediyorum.
Sonuçlar
Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti, bu yeni teknolojinin iş dünyasında daha hızlı kullanılmasını teşvik edecek bir ortam oluşturarak otomasyonu etkin biçimde destekleyecek ulusal bir politika belirlemelidir. Otomasyon ekonomik büyüme için bir araçtır ve bu niteliğiyle güçlü bir ulusal kaynaktır.
Otomasyonun ve teknolojik değişimin ekonomi üzerindeki temel etkisi verimliliği artırmaktır. Ulusal çıktıda gerçek büyümeyi mümkün kılacak olan da tam olarak bu verimlilik artışıdır.
Ulus, bu sorunlarla başa çıkmadan yüksek bir teknolojik ilerleme hızını sürdüremez; iç sorunlarımızı çözmek için evrimsel güçlerin bunu kendiliğinden yapmasını bekleyemeyiz.
Otomasyonu ve teknolojik yeniliği teşvik edecek ulusal politika, değişime açık bir ortam oluşturmaya yönelik olmalıdır. Bu politika aşağıdaki programları eşzamanlı olarak harekete geçirmelidir:
- Otomasyonun insani ve ekonomik etkilerine yönelik yoğun ve sürekli bir çalışma. Korku—iş kaybı ve insan onurunun zedelenmesi korkusu—otomasyon gerekliliğini gölgelemiştir. Bu korkunun temeli ortadan kaldırılmalıdır. Bu ancak insana zarar vermeyi önlemeye yönelik dürüst bir çaba ile mümkündür. Böyle bir çaba, olguların toplanmasına dayanır.
- İş dünyasında yeniliği teşvik etmeyi amaçlayan aydınlanmış bir vergi politikası.
- Askerî araştırmalarda elde edilen ilerlemelerin iş dünyasına yayılmasını hedefleyen bir devlet teknik programı.
- Ekonominin tüm sektörlerinde işbirliğini içeren, özel sorun alanlarında büyümeyi teşvik etmeye yönelik olumlu bir program, bunlara şunlar dahildir:
- Mali politika yoluyla yeni işlerin federal düzeyde teşvik edilmesi
- Bölgesel yeniden kalkınma kapsamında worker training ve retraining tesislerinin eyalet ve yerel yönetimlerce sağlanması
- Çalışanların değişen koşullara uyum sağlamasına yardımcı olacak programların business tarafından başlatılması
- Labor tarafından desteklenen retraining programları ve akıllı collective bargaining
Bu öneriler yeni olmaktan çok uzak olsa da, bunların hayata geçirilmesi hayati önemdedir. 1955 kongre duruşmasında automation üzerine bir çalışma önerdim; nitekim sonrasında başkaları da aynı öneride bulundu. Bu en önemli ulusal kaynaktan—automation—en üst düzeyde yararlanmak için hükümetin, toplumun ve iş dünyasının eşgüdümlü eylemi daha önce de önerilmiştir, ne var ki sonuçsuz kalmıştır.
Ulusal bir kaynağın, tıpkı doğal bir kaynak gibi, akılcı koruma ve ileri görüşlü planlama ile muhafaza edilmediği takdirde sonsuza dek kaybedilebileceğini hatırlamanın değerli olduğunu düşünüyorum.