A. Ross Eckler
Nüfus Bürosu Müdür Yardımcısı
Suitland, Md.
(1 Ağustos 1960’ta Eugene, Oregon’da Associated University Bureaus of Business and Economic Research önünde yapılan bir konuşmaya dayanmaktadır)
Yeni Sayım Yöntemleri
Birçoğunuzun bildiği gibi, 1960 sayımı için kullanılan saha yöntemleri önceki yıllarda kullanılanlardan önemli ölçüde farklıydı. Bu yeni yöntemlerin saha maliyetlerini ilk tahminlerin üzerine çıkarıp çıkarmadığı sorusu doğal olarak ortaya çıkmaktadır. Buna ilişkin kesin bir sonuca henüz varılamamakla birlikte, genel deneyim, yeni yöntemlerin herhangi bir maliyet artışından sorumlu olduğu sonucunu a priori olarak destekleyecek kadar olumsuz değildir.
Bugüne kadarki sonuçlar, bireysel hane sahiplerine aileleri ve konut birimleriyle ilgili formları kendilerinin doldurma fırsatı verme kararımızı destekler görünmektedir. Sayım öncesinde tüm hanelere postayla gönderilen formların büyük bir kısmı, sayım görevlisi geldiğinde hazır durumdaydı. Sayım görevlisinin ziyaretinden önce doldurulmamış oldukları durumlarda bile, formlar çoğu zaman haneleri yer alan soru türleri konusunda bilgilendirmiş ve doğru yanıtlar üzerine bazı tartışmaları teşvik etmiş olabilir.
Ülkenin çoğu kesiminde kullanılan iki aşamalı sayım sistemi de başarılı olmuş görünmektedir. Örnek anket formlarının bırakıldığı ailelerin yaklaşık yüzde 80’i formlarını doldurup Bölge Ofislerine postalamıştır. Doldurulan formların yaklaşık üçte ikisi tamamen kabul edilebilir nitelikteydi ve hanelerle herhangi bir türde ek iletişim gerektirmiyordu. Bu oran, halktan almayı umduğumuz işbirliği miktarına ilişkin daha iyimser beklentilerimizle uyumluydu. Yeni yöntemlerle elde edilen yanıtların kalitesini değerlendirmek için elbette çok erkendir, ancak bu noktada beklentilerimizi değiştirmemizi gerektirecek bir nedenimiz yoktur.
Elektronik Donanımın Kullanımı
Bu on yıllık nüfus ve konut sayımı, tamamen modern elektronik donanım kullanılarak işlenecek olan ilk sayım olacaktır. Bu sayım için özel olarak geliştirilen önemli bir yardımcı birim, Computer’lara Girdi için Film Optik Algılama Aygıtı anlamına gelen “FOSDIC” olarak adlandırılmaktadır. Bu donanım, uygun şekilde tasarlanmış sayım anketlerinin mikrofilm kopyalarını tarar, sayım görevlileri tarafından işaretlenmiş konumlu işaretleri okur ve bilgileri elektronik bilgisayar tarafından okunmaya hazır olacak biçimde manyetik noktalar halinde banda aktarır.
Daha sonra bant elektronik bilgisayara yerleştirilir; burada sonuçlar gözden geçirilir, tablolaştırılır ve son olarak yüksek hızlı yazıcıda kullanılacak diğer bantlara aktarılır. FOSDIC işlemi, sayımın derlenmesini hızlandırmada önemli bir adım olmakla kalmamış, aynı zamanda verilerin tablolaştırılabileceği delikli kartları elle hazırlamak için yaklaşık 2000 kişinin işe alınması ve eğitilmesi gereğini de ortadan kaldırmıştır.
Şu anda, çizelgelerimizin mikrofilme alınması ve mikrofilm kopyalarının FOSDIC tarafından taranması süreci oldukça sorunsuz ilerliyor gibi görünmektedir. Şimdiye kadar dönüşlerin üçte ikisinden fazlasını mikrofilme aldık ve nüfusun yarısından fazlası için mikrofilm kaydı FOSDIC üzerinden işlenmiştir. Programımızla uyumluyuz ve eyaletlere ait nihai rakamların Başkan’a onaylanması gereken yasal tarih olan 1 Aralık 1960’tan oldukça önce tabloları tamamlamayı bekliyoruz.
[Lütfen 22. sayfaya bakınız]
Kalite Kontrolü
1960 sayımındaki bir diğer önemli yenilik, kalite kontrol yöntemlerinin saha çalışmalarımıza dahil edilmesiydi. Denetleyici personelin, hatalı sayım çalışmalarını her zamankinden daha tutarlı ve daha hızlı biçimde saptamasını sağlayan, iş büyük ölçüde tamamlanmadan önce müdahale etmeye olanak veren prosedürler geliştirmeyi başardık.
Çalışmaları yetersiz bulunan sayım görevlilerine birçok durumda ek eğitim verildi ve bu sayede tatmin edici performans göstermeleri sağlandı; diğer durumlarda ise listelerden çıkarıldılar ve çalışmaları yeniden dağıtıldı. Bu uygulama sonucunda 4.000’den fazla sayım görevlisi değiştirildi. Bu, aksi takdirde sayımın sonraki aşamalarını geciktirecek ve sonuçların kalitesini zedeleyecek bazı sorun türlerini ortadan kaldırmamızı sağladı.
1960 Sayımındaki Yeni Sorgulamalar
Genel olarak, bu yılın nüfus ve konut çizelgelerinin içeriğinde 1950’ye kıyasla görece az değişiklik yapıldı. En önemli yeni soru kuşkusuz işyeriyle ilgili olandı; bu soru, pazarlama uzmanları ve metropol alanlar için planlama yetkilileri açısından son derece yararlı bazı tabloların temelini sağlamaktadır.
Başlıca ilgi uyandıran diğer yeni sorgulamalar ise, konut sayımındaki donanım öğelerine ilişkindir; bunlar arasında ev tipi gıda dondurucuları, çamaşır yıkama makineleri, çamaşır kurutma makineleri, klima üniteleri, su ısıtma yakıtı ve düzenli kullanım için mevcut binek otomobillerin sayısı yer almaktadır.
Çalışmaların Durumu
Genel olarak, 18. On Yıllık Nüfus Sayımı üzerindeki işleme çalışmalarımız programına yakın seyretmektedir; ancak bu tür büyük ölçekli ve kısa süreli bir operasyonda beklenebileceği gibi, beklentilerimize tam olarak uymayan bazı aşamalar olmuştur. Belki de en önemli gelişme, saha maliyetlerinin bütçelenen tutarı aşmış olmasıdır.
Sayımı önceki sayımlara kıyasla önemli ölçüde daha zor ve zaman alıcı hale getiren bir dizi etken bulunmuştur. En büyük şehirlerimizin bir kısmındaki nüfus yoğunluğu, öngörülenden daha ciddi bir engel oluşturmuş ve bu bölgelerde çok sayıda geri çağırma ile özel düzeltme çalışması yapılmasını gerektirmiştir.
Yalnızca bir ya da iki sakini olan konut birimlerinin oranındaki artış, birçok bölgede sayım çalışmalarının tamamlanmasını geciktirdi. Bu tür birimlerde yaşayanların tamamının iş gücünde yer alması olası olduğundan, kendileriyle doğrudan temas kurmak özellikle zor oldu. Bu ve benzeri güçlüklerle başa çıkabilmek için, beklediğimizden çok daha fazla sayıda sayım görevlisini parça başı ücretlendirmeden saatlik ücretlendirmeye geçirmek gerekli hale geldi ve bu durum maliyetlerin önemli ölçüde artmasına yol açtı.
Ek maliyet yaratan bir başka unsur da, on yıllık nüfus sayımı tarihinde ilk kez nüfus düşüşü gösteren çok sayıda büyük şehirde fazladan zaman harcanması gereğiydi. Bu düşüşler, etkilenen şehirlerde seçilmiş yetkililer, ticaret odaları ve sivil gruplar için neredeyse istisnasız biçimde şaşırtıcı ve hayal kırıklığı yaratan sonuçlar ortaya koydu ve birçok durumda eyalet hükümetleri tarafından dağıtılan fon tutarlarının azalmasına yol açacaktır.
Şok özellikle büyüktü; çünkü nüfus sayımının ortaya koyduğu değişimler, 1950–60 döneminde kamu hizmeti bağlantıları, konut birimleri, okul kayıtları vb. göstergelerde görülen değişimlerle uyumlu değildi; oysa mevcut koşullar altında bunların tümü nüfus değişiminin güvenilir göstergeleri değildir. Bir dizi şehirde, nüfus sayımında gözden kaçmış olabilecek kişileri bulmak için çok aktif kampanyalar yürütüldü.
Nüfus sayımının kendi teknik şartnamelerimize uygun biçimde yürütüldüğünden ve kapsamanın yetersiz ya da düzensiz olmadığından emin olabilmek için bir dizi denetim ve özel çalışma yapılmasını gerekli gördük. Bu gelişmeler nedeniyle, büyük şehirlerimizin bir kısmında nüfus sayımı çalışmaları başlangıçta planlanandan önemli ölçüde daha uzun sürdü ve maliyetler doğal olarak arttı.
Yayın Takvimleri
Yayın takvimleri, on yıllık nüfus sayımından elde edilen farklı rapor dizilerinin hangi zamanlarda yayımlanacağını göstermektedir. Tüm ön nihai nüfus sayımlarının 1960 yılının kalan aylarında yayımlanmasının planlandığını belirtmekte yarar olabilir.
Irk, yaş, cinsiyet, medeni durum ve akrabalık ilişkileri dâhil olmak üzere genel nüfus özelliklerine ilişkin ön raporlar, bu yılın son çeyreğinde ve 1961 yılının ilk çeyreğinde yayımlanacaktır. Sosyal ve ekonomik özelliklere ilişkin daha ayrıntılı tabloların ise 1961 yılının ikinci ve üçüncü çeyreklerinde ön raporlar biçiminde yayımlanması planlanmaktadır.
Nihai raporlar elbette biraz daha sonra yayımlanacaktır; ancak gecikmenin iki ya da üç ayı aşmaması beklenmektedir. Özel konulara ilişkin oldukça ayrıntılı tablolar içeren daha uzmanlaşmış konu raporları ise 1962 yılının son üç çeyreğinde yayımlanacaktır.
Şehirlerin küçük alt bölümleri ve standart metropol istatistik alanları için ayrıntılı bilgiler veren nüfus sayımı bölgesi raporları, 1961 yılının ikinci ve üçüncü çeyreklerinde yayımlanacaktır.
Bu kez uygulamaya konulan bir dizi yenilik sayesinde, yayınlarımızın 1950’deki karşılıklarına göre 6 ila 18 ay daha erken yayımlanmasını bekliyoruz.
Elektronik Donanım Kullanan Özel Hizmetler
Gerekli ön planlamalar yapıldığı takdirde, elektronik donanım kullanımının geçmişte mümkün olandan çok daha kapsamlı ve yararlı özel hizmetlere olanak sağladığına inanıyoruz. İki örnek belirtilebilir.
İlk olarak, ülke genelinde oldukça büyük bir hane örneklemi—muhtemelen yaklaşık 60.000 birimden oluşan (toplamın yaklaşık binde biri)—için bilgileri içeren bir manyetik bant setinin (ya da alternatif olarak delikli kart destesinin) genel kullanıma sunulması olasılığını inceliyoruz. Kişisel bilgilerin açığa çıkma olasılığını ortadan kaldırmak amacıyla, tüm tanımlayıcı bilgiler banttan çıkarılacaktır. Bu tür bant ya da kart setleri, uzmanlaşmış kuruluşlar tarafından kendileri için özel ilgi alanlarına yönelik ek tablolar yapmak üzere kullanılabilir.
İncelenen ikinci bir program ise, kişilerin ve konut birimlerinin yüzde 5’i ya da hatta yüzde 20’si için bantların çoğaltılmış setlerinin hazırlanmasıdır. Böyle bir set, düzenli tabloların hazırlanması sırasında oluşturulursa, nüfus sayımının olağan çalışmalarını geciktirmeden dış kuruluşlar, araştırma grupları vb. için özel tabloların yapılmasının mümkün olacağı düşünülmektedir.
Böyle bir programın uygulanabilir bulunması hâlinde, düzenli nüfus sayımı yayın programında yer almayan tablolanmış bilgilerin daha hızlı erişilebilir olmasını sağlayarak, nüfus sayımı sonuçlarının ülke genelindeki değerini çok büyük ölçüde artırabileceğine inanılmaktadır.