Bilgi İşleme Üzerine Uluslararası Konferans
Açılış
Paris, Fransa, 15–20 Haziran 1959 — 15 Haziran Açılışı
Bilgi İşleme Üzerine Uluslararası Konferans’ın ilk oturumu, 15 Haziran günü saat 11.00’de Paris Üniversitesi Sorbonne’un tarihî merkez dersliğinde gerçekleştirildi. Konferansın diğer tüm oturumları ise Paris’te Place de Fontenoy’da bulunan Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün güzel ve son derece modern binasında yapıldı. (Resme bakınız.) Konferansın ilk günündeki kayıt sayısı 1300’ü aştı.
Açılıştaki ana konuşma, konferans başkanı Harvard University’den Profesör Howard H. Aiken tarafından yapıldı. Ayrıca dört konuşmacı daha vardı:
- UNESCO Genel Direktör Vekili Sayın René Maheu
- Paris Gözlemevi Direktörü ve Fransız Bilgi İşlem Derneği Başkanı Sayın André Danjon
- Bilimsel Araştırmalardan Sorumlu Fransız Devlet Bakanı Temsilcisi Sayın Hugues Vinel
- Konferans Genel Sekreteri Prof. Pierre Auger
Aşağıda bu konuşmalardan dördünün kısa özetleri yer almaktadır.
I.
Howard H. Aiken — “Fırsat ve Güçle Birlikte, Bilgisayar Fikirlerinin Akıllıca Kullanımına Yönelik Sorumluluk Gelir”
Öncelikle, bu konferans için hazırlıkları yapan UNESCO’yu ve küçük grubu kutlamak istiyorum. Hepimiz onlara büyük ölçüde borçluyuz.
Bilgisayar alanındaki geçmiş gelişmelerin kısa bir gözden geçirilmesi, şu anda bulunduğumuz konumu ve neden burada olduğumuzu gösterecek ve önümüzdeki on yıllara doğru çıkarımlar yapmamıza yardımcı olacaktır.
Bilgisayar alanının başlangıçta karşılaştığı ilk iki sorun şunlardı: çalışacak bir hesaplama aygıtı inşa etmek ve başkaları tarafından ortaya konan bilimsel problemleri çözebileceğimizi göstermek. Bu sorunlar bugün ne kadar geride kaldı!
Şimdi çok büyük gelişmeler görüyoruz. Bu gelişmeler arasında katı hâl bileşenleri, bilgisayarların daha küçük ve daha hızlı hâle gelmesi ve anahtarlama kuramının geliştirilmesi yer almaktadır. Bu kuram, sistemler kuramının temellerine götürmektedir.
Makine düşüncelerinin uygulanması pek çok farklı yönden büyük etkiler yaratmaktadır: ticari işletmeler üzerinde; makinelerin denetimi üzerinde; ve çok çeşitli başka alanlarda—dillerin otomatik çevirisi, müzik bestelenmesi, konkordansların hazırlanması, …
İnsan etkinliğinin her bir bölümünün bilgi‑işleme yönü ilgi alanımız hâline gelmektedir.
Hiçbir konferansa katılan grup, bu konferansın üyelerinin karşı karşıya bulunduğu kadar çok sayıda zorlu problemle, bu denli yüksek bir başarı olasılığı ve insanların yaşamları ile genel olarak toplum üzerinde bu denli büyük bir potansiyel etkiyle hiç karşılaşmamıştır.
Fırsat ve güç, beraberinde sorumluluk getirir—kamu yararı için, l’humanité entière için bilgisayar düşüncelerinin bilgece uygulanmasına yönelik sorumluluk.
II.
R. Maheu — “Düşünce ve Bilginin Serbest Değişimi”
Bu, UNESCO tarafından Paris’te düzenlenen ikinci büyük ölçekli uluslararası bilimsel konferanstır; ilki 1957’de yapılmış ve bilimsel araştırmalarda radyo‑izotopların kullanımını kapsaymıştır. Bilim insanlarını bu tür konferanslarda bir araya getirerek UNESCO, anayasasının sözleriyle ifade etmek gerekirse, “nesnel gerçeğin sınırsız biçimde izlenmesini ve düşünce ile bilginin serbest değişimini teşvik etme” görevini yerine getirmektedir.
Bugün, çok sayıda uzman hesaplama personelinin yerini birkaç bu tür makinenin aldığı bir hesaplama hizmeti olmaksızın büyük bir fabrika, büyük bir devlet dairesi ya da büyük bir araştırma laboratuvarı tasavvur etmek imkânsızdır.
Hatta bu makinelerin insanların yerini aldığını bile söyleyemeyiz; çünkü gerçekte, gerektirecekleri insan‑saatlerinin sayısı nedeniyle pratik olarak imkânsız olacak işlemlerin gerçekleştirilmesini mümkün kılmaktadırlar.
Böylece insanın entelektüel gücü, ona tükenmez bellekler ve ultra‑hızlı başvuru yapabilen otomatik hesaplama organları sunulmasıyla olağanüstü bir biçimde artmıştır; bu organlar, eskiden haftalar gerektiren işleri birkaç saniye içinde yerine getirebilmektedir.
III.
A. Danjon — “Eskiden Çılgınlık Sayılan Programlar”
Yalnızca on beş yıl öncesine uzanan elektronik matematiksel bilgisayarların geliştirilmesi, tıpkı merceklerin ya da mikroskobun geliştirilmesi gibi, bilim tarihindeki bir dönüm noktası olarak değerlendirilmeyi hak etmektedir.
Uluslararası Jeofizik Yılı’nın iddialı programı, yeryüzünün tüm yüzeyinden toplanan verilerin tamamını çok hızlı bir biçimde analiz edebileceğimizden emin olmasaydık, tam anlamıyla bir çılgınlık olurdu.
Elektroniğin kullanımı; astronomi, jeodezi, jeofizik (tümü geleneksel olarak büyük miktarda sayının tüketicileri), atom fiziği, kristalografi, genetik, biyometri ve sosyal bilimlere büyük bir ivme kazandırmış; araştırmacıları için daha önce kapalı olan alanları açmıştır.
Elektronik bir bilgisayar, Fransız astronom Le Verrier’nin 1845’te Neptün’ü keşfetmesini daha kolay hâle getirebilirdi. Ayrıca Merkür’ün yörüngesinin günberi hareketindeki uzun dönemli düzensizlikler üzerine yaptığı çalışmalarında da ona yardımcı olabilirdi; ancak tıpkı klasik fizikteki tüm kuramların mükemmel biçimde farkında olan bir makinenin Becquerel’in radyoaktiviteyi keşfetmesini gereksiz kılmayacağı gibi, Einstein’ın görelilik kuramını tasarlamasını da gereksiz kılmazdı.
IV.
H. Vinel — “Çeşitli Çözümlerden Bir Seçim”
Paris, UNESCO’nun daimi merkezine ev sahipliği yapmasının yanı sıra, birkaç günlüğüne dünyanın en seçkin matematikçilerinin buluşma yeri hâline gelmiştir.
Bu konferans, yalnızca makinelerin mantıksal yapılarını belirlemekle kalmamalı, belki de onların sınırlarının gerçekleştirilmesini de sağlamalıdır.
Bu makineler, zaman zaman askerî araştırmalarda olmak üzere, insanlığa hâlihazırda hizmet etmişlerdir; ancak esas olarak, yarının refahını oluşturabilecek bilimsel bilginin aranmasında kullanılmışlardır.
Günümüz bilimi ve teknolojisinin karmaşıklığı, çeşitli çözümler arasından bir seçim yapılmasını gerektirmektedir. Bu, kabul edilebilir zaman sınırları içinde yalnızca elektronik işlemeyle yapılabilir. Kendi ülkemizden bazı yakın örnekler vermek gerekirse, dikkat çekici Caravelle uçağı için hesaplamalar bu şekilde yapılmış; Lacq’taki doğal gaz kaynaklarının geliştirilmesine yönelik plan da bu şekilde hazırlanmıştır.
Bu tasarım, manyetik bandın bilgiyi depolamaya yönelik olağanüstü saklama kapasitesini simgelemektedir. Motifi şunları ifade eder:
- Bilgisayar alanından: manyetik bant ve manyetik bant makaraları; bunlar 2400 fitten fazla bant ve 100 milyondan fazla ikili basamak bilgisi içerebilir
- Analitik geometriden: sonsuza işaret eden asimptotik eğriler
- Analizden: “toplamın limiti yaklaşır” anlamına gelen matematiksel ifade
- Matematiksel mantıktan: Georg Cantor’un ilk aşkın kardinal sayıyı belirtmek için kullandığı, sıfır alt indisli İbranice aleph karakteri (aleph naught); bu, 1, 2, 3, 4, … doğal sayılar sınıfının sonsuzluğunu ve aynı zamanda tüm çift sayıların, tüm rasyonel kesirlerin ve çeşitli başka sınıfların sonsuzluğunu ifade eder