BİLGİSAYARLAR TARAFINDAN DİĞER DİLLERDEN RUSÇAYA ÇEVİRİ ÖNGÖRÜSÜ
John W. Carr, III
Univ. of Michigan
Ann Arbor, Mich.
Sovyet biliminin roketçilik ve uzay uçuşu alanlarındaki son başarıları, çabalarının başka yönlerde de en az bunun kadar belirgin olabileceğini göstermektedir. Amerikan bilim çevreleri, Sovyetler Birliği’nin İngilizce, Almanca ve Fransızca gibi dillerden Rusçaya bilimsel belgelerin çevrilmesine ne denli büyük bir çaba harcadığını uzun zamandır bilmektedir.
Amerika Birleşik Devletleri tarafından Rusça belgelerin çevrilmesine yönelik benzer bir çaba gösterilmemiştir ve Amerikalı bilim insanlarının çoğu Rusça eğitimi almadığından, Amerikan bilim camiası Sovyetlerin genel bilimsel çabasının büyüklüğünün, yakın zamandaki astronomik olaylarla doruğa ulaşmasına kadar farkında olmamıştır.
M.I.T.’den Morris Friedman’ın ve benim yaptığım bazı çevirilerin yardımıyla Sovyet dijital bilgisayar literatürünün yakın zamanda incelenmesi, füzeler dışındaki bir alanda bir başka Sovyet başarısının, bilimsel ve teknik literatürün İngilizceden Rusçaya tam ölçekli dijital bilgisayar makine dili çevirisinin duyurulması olabileceğini göstermektedir.
Kantorovich ve Markov da dâhil olmak üzere dünya çapında ünlü Sovyet matematikçilerin ve V. A. Steklov Matematik Enstitüsü’nde bulunan daha az tanınmış kişilerin çabaları, bu sorunu çözmek için hem bir kuramın hem de pratik dijital bilgisayar programlarının geliştirilmesine yoğunlaşmıştır. Sovyet açık literatüründe bildirilen çalışmalar, bu programın arkasındaki kuramın iki yıldan fazla bir süre önce iyi bir düzeye ulaştığını göstermektedir. İşe dâhil olan matematikçilerin niteliği ve yapılan çalışmanın tanımı, bunun büyük bir proje olduğunu ortaya koymaktadır.
Buna karşılık, Amerika Birleşik Devletleri’nin bu alandaki genel çabası ihmal edilebilir düzeyde olmuştur. Elde edilen sonuçlar, yoğunlaşmış bir çalışmadan ziyade, tekil bireyler tarafından yapılan deneme niteliğindeki deneyler şeklinde kalmıştır.
Böyle bir başarının Ruslar için taşıdığı prestij değerine ek olarak, makine çevirisinin Sovyetler Birliği için yabancı belgelerin sürekli incelenmesindeki değeri son derece büyük olacaktır. Bugün Amerikalı bilim insanları arasında bu sorunun ne kadar kolay çözülebileceği konusunda haklı görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Ancak dijital makinelerin artan hız, kapasite ve güvenilirliğiyle, insanların yönlendirmesi altında bu işi yapabilme yetenekleri inkâr edilemez.
Ayrıca bu çeviri alanı, buna eşlik eden sözde “otomatik programlama” alanıyla birlikte, insanları doğrudan tümevarımsal akıl yürütme yapacak, teoremler kanıtlayacak, kararlar verecek, karmaşık durumları değerlendirecek ve birçok insana kıyasla daha rasyonel görünebilecek biçimde davranacak makinelerin geliştirilmesine doğru götürmektedir.
Sovyet literatürü, önde gelen matematikçilerinin bu yeni aygıtların sonuçlarının son derece farkında olduklarını göstermektedir. Amerika Birleşik Devletleri’nde ise, siyasetçiler ve askerî çevreler arasında temel bilime yönelik genel olarak kuşkucu tutum nedeniyle, bu tür “mavi gökyüzü”, “bilimkurgu” problemlerine çok az destek vardır. Üniversitelerde, bu tür problemlerde en yetkin kişilerin bulunduğu yerlerde, araştırma için çok az para mevcuttur. Herhangi bir çaba için sorumluluk genellikle ticari kuruluşlara bırakılmıştır; bunların temel çabası ise ekipman satışı ya da kiralanmasıdır.
Böyle bir durumda, Sovyetler Birliği tarafından sözde “dev beyinler”in alışılmadık uygulamaları alanında çarpıcı sonuçların duyurulması pekâlâ beklenebilir.