Business Week Yazı Kurulu
New York, N.Y.

(Business Week, 7 Nisan 1956 sayısından izinle yeniden basılmıştır)

1. Matematikle Tesisleri Çalıştırmak

Bir petrol rafinerisini bir milyon farklı şekilde işletebilirsiniz. İçeri giren birçok farklı türde ham petrol vardır ve karışımı değiştirebilirsiniz. Damıtma üniteniz, doğrudan kullanılabilir ürünler üretecek şekilde çalıştırılabilir ya da bir reforming ünitesi veya bir cracking ünitesi için besleme maddesi üretebilir. Ve her biri, karmaşık süreçteki diğer her ünitenin çalışmasını değiştiren, düzinelerce başka seçenek mümkündür.

Elinizdeki ham petrolden, herhangi bir günde istediğiniz ürünleri üretecek bir işletme kombinasyonu bulmak kolay değildir; en iyi ve en ekonomik kombinasyonu bulmak ise neredeyse imkânsız olabilir.

İşte elektronik bilgisayarlar burada yönetime yardım eder. Ve akış diyagramı (Şekil 1), bilgisayarların işletmeleri iyileştirmek için nasıl kullanılacağına dair yeni yönetim düşüncesinin bulunabilecek en iyi örneklerinden birini sunar.

Hızlı Yanıtlar

Akış diyagramı, Texas Co.’ya ait büyük bir petrol rafinerisinin çalışır durumdaki eksiksiz bir matematiksel simülasyonunu temsil eder. Bu son derece karmaşık işletmeyi, parçaları arasındaki matematiksel ve mantıksal ilişkiler cinsinden ortaya koyar.

İşletmede yer alan çok sayıdaki değişkeni, büyük bir dijital bilgisayarın —bu durumda dev bir IBM 705’in— anlayabileceği bir dile indirgemek suretiyle, Texas Co. bilim insanları rafinerinin mantıksal bir modelini kurabildiler. Bunun yardımıyla, üretim verimliliğini artıracak yeni fikirleri bilgisayar üzerinde deneyebilirler. Bu, gerçek rafineri denemelerinin dışında kalan önceki tüm yöntemlerden daha hızlı, daha ucuz ve daha doğru yanıtlar sağlar.

Bilgisayarın basılı çıktısını okuyarak, Texaco proses mühendisleri rafinajda yer alan değişkenleri dengelemek için yeni ve daha iyi yollar elde edeceklerdir; örneğin pompalanan ham petrolün türleri ve miktarları, tesisin özellikleri, istenen bitmiş petrol ürünlerinin türleri ve teknik özellikleri gibi unsurlar. Büyük bilgisayar, bir rafineride hızla ve eşzamanlı olarak meydana gelen sürekli değişen etkenleri —besleme hızlarındaki, sıcaklıklardaki, harmanlama yöntemlerindeki değişiklikler vb.— yorumlayacak ya da hesaba katacaktır.

Bir Texaco bilim insanına göre:

"Belirli bir koşullar kümesi altında tam bir malzeme dengesi, elle hesaplama için gereken bir hafta ya da daha uzun bir süreyle karşılaştırıldığında, yaklaşık 15 dakikada elde edilebilirdi. Bilgisayarların rafineri işletme verimliliğinde kayda değer bir artış sağlayacağına hiç şüphe yoktur."

Diğer Kullanımlar

Texaco ayrıca, ham petrolün bulunması ve üretiminin iyileştirilmesine yanıtlar sağlayabilecek iki çok büyük problemi hesaplamak için büyük bir makinede zaman kiralamaktadır. Bu problemler, petrol rezervuarı mühendisliğini ve birçok bölgeden gelen çok büyük miktardaki jeolojik verinin korelasyonunu içerir.

Bir başka program da temel muhasebe işlemlerini kapsar. Texaco, bir şirket veri işleme hizmet merkezinin kalbi olacak bir IBM 705’in teslimini beklemektedir.

Dönüm Noktası

Texas Co. rafineri simülasyon programı, çoğu şirketin şimdiye kadar elektrikli veri işlemeye giriş biçiminden keskin bir kopuştur. Üst düzey operasyon araştırmacıları ve bilgisayar tasarımcılarının yönetim için haritalandırdığı yöne doğru ilerlemektedir.

Şekil 1

Bu, Bir Rafinerinin Bilgisayarın Gözünden Görünümüdür

Bilgisayarlar ve Otomasyon

Bu insanların hedeflediği şey, başlangıçta bir işletmenin faaliyetlerinin bazı bölümlerini kapsayacak ve sonunda tüm şirket düzenlerinin matematiksel ve mantıksal simülasyonuna genişleyecek matematiksel modellerin oluşturulmasıdır.

Bu tür düşünce, bilgisayarlar dünyasına ilk adımlarını atan şirketler ile zaten bu alana girmiş ve daha derine ilerleyenler arasında her geçen gün daha belirgin hale gelmektedir.

Her tür bilgisayarın hızla artan satışlarının yanı sıra, bu durum bilgisayarların başka şekillerde kullanımını teşvik eden bazı dolaysız yan etkilere de yol açmaktadır. Sylvania Electric Products, Inc., bu yıl tüm şirketini, merkezinde dev bir bilgisayar bulunan elektronik bir iletişim sinir sistemi üzerinden iletilen verilerle işletmeye başlayacaktır. Ülke genelinde çok sayıda hesaplama merkezi ortaya çıkmakta, bilgisayar danışmanları büyük şehirlerde ve kampüslerde ofis açmaktadır.

Şekil 2

Bu, Bir Petrolcünün Gözünden Bir Rafineridir

(Sonraki sayfada devamı)

Bilgisayarlar ve Otomasyon

Bu tür düşünce, bilgisayarlar dünyasına ilk adımlarını atan şirketler ile zaten bu alana girmiş ve daha derine ilerleyenler arasında her geçen gün daha belirgin hale gelmektedir.

Şekil 2

Bu, Bir Petrolcünün Gözünden Bir Rafineridir

(Sonraki sayfada devamı)

İşaret Taşları

Kuşkusuz 1955 bir dönüm noktasıydı — birçok şirketin tereddüdü bir kenara bırakıp bilgisayar alımlarını artırmaya başladığı bir yıl. En iyi tahminlere göre, şu anda her boyutta yaklaşık 3.000 makine faaliyettedir.

Minneapolis-Honeywell Regulator Co.’nun icra kurulu başkan yardımcısı Alfred M. Wilson, birkaç hafta önce New York’ta tabloyu şöyle özetledi:

"Yönetimin veri işlemenin potansiyel değerini anlaması açısından, geçen yıl içinde önceki yılların herhangi birine kıyasla daha fazla ilerleme kaydedilmiştir."

İşte bir başka işaret taşı: General Electric Co.’nun Hanford, Washington’daki plütonyum tesisinde operasyon araştırma ekibinin yöneticisi Benjamin F. Butler’a göre, şu anda tesislerde bulunan ve önümüzdeki iki yıl içinde teslim edilecek bilgisayarlar 1 milyar dolarlık bir yatırımı temsil etmektedir.

GE, bilgisayar üreticisi olarak tüm ağırlığıyla bu alana girmiştir ve bilgisayar endüstrisinin satışlarının 1960 yılına kadar yılda 500 milyon dolara ulaşacağı yönünde güvenli bir öngörüde bulunmaktadır. GE’nin kendisi, kuşkusuz ABD’de en yoğun biçimde bilgisayarlaşmış şirkettir; çeşitli tür ve boyutlarda 144 bilgisayarı kullanımda ya da kesin sipariş aşamasındadır.

Hükümet ise elbette GE’den çok önce bilgisayarlarla derinlemesine ilgilenmişti. Güvenlik gerekçeleri, Silahlı Kuvvetler’in birçok tesisindeki bilgisayar kullanımını gizlemektedir. Ancak Nüfus Sayım Bürosu gibi —muhtemelen herkesten daha fazla veriyi, daha çok yolla işleyen— diğer kurumlarda bilgisayarlar artık sıradan sayılmaktadır. Nüfus Sayımı 1951’de bir Sperry-Rand Univac aldı, 1954’te bir tane daha sipariş etti. Hava Kuvvetleri’nin Air Materiel Command birimi büyük bilgisayarlara tamamen ikna olmuş durumdadır; ikisi kuruludur, beşi yoldadır.

Yeni Yaklaşımlar

Muhtemelen sayılardan daha da önemli olan, bilgisayar kullanımına yönelik taze yaklaşımlar —büyük makinelere verilen yeni türden işlerdir. Yönetim, veri işleme makinelerinde daha zorlu, daha karmaşık problemleri denemeye giderek daha istekli görünmektedir. İşte Business Week muhabirlerinin, bilgisayarların istatistiksel, karar verme ve üst düzey ticari kullanımlarına ilişkin bir sayımda bulduğu bazı örnekler.

Yönetimin Yardımcısı

United Air Lines, Inc., havaalanı bakımını etkileyen tüm koşulları simüle edecek mantıksal bir modelin geliştirilmesi üzerinde iki yıldır çalışmaktadır. Hâlâ şirket gizliliğiyle örtülü olan simülasyon, bu yılın ilerleyen dönemlerinde International Business Machines Corp.’un New York merkezinde dev bir bilgisayarda çalıştırılacaktır.

UAL yetkilileri olanaklar konusunda heyecanlıdır; ancak programın bir deney olduğunu ve şu aşamada tasarruf açısından değerlendirilmesinin zor olduğunu açıkça kabul etmektedirler.

Böylesi bir model, büyük bir hava terminalinde neler olduğunu doğru biçimde yansıtabilirse, yönetim bunu işletmeleri iyileştirecek değişiklikleri düşük maliyetle denemek için kullanabilir.

Petrolün Derinliklerinde

Texaco dışında başka petrol şirketleri de bilgisayarlara yönelmektedir. Standard Oil Co. (Ohio), üç rafineri işletmesini bir IBM 705 üzerinde matematiksel olarak simüle etmeyi planlamaktadır. McGraw-Hill yayını olan Petroleum Week, "IBM’in kurduğu ya da sipariş aldığı 200 büyük makinenin onunun petrol şirketleri için ayrıldığını" bildirmektedir.

Sohio tüm gücüyle ilerlemektedir. Cleveland’daki genel merkezinde büyük ve yeni bir binada, Sohio’nun 705’i önce elektronik beynini toplu satış muhasebesi üzerinde deneyecektir. Ardından rafineri işletmeleri makine için programlanacaktır (bilgisayar jargonunda "programlama", verilerin bir bilgisayardan geçirilmesi için bir planın ortaya konması anlamına gelir).

Bundan sonra makine, en uygun boru hattı programlarını ve bitmiş ürün stoklarını hesaplayacak ve satın alma görevlilerini mevsimsel satın alma eğilimlerinin daha akıllıca kullanımına dair uyaracaktır. Sohio’nun kontrolörü Ralph Martin, bilgisayar kullanımının rekabetçi avantajlarının o kadar büyük olduğunu düşünmektedir ki, "elektronik bilgisayarların kurulmasını geciktirmek artık akıllıca değildir."

Petroleum Week, petrol şirketleri bilgisayarlara yöneldikçe "sonucun sondaj kulesinden yönetim kurulu toplantısına kadar hissedileceğini" öngörmektedir.

Kayıp Halka

Rafineri simülasyonu, otomatikleştirilmiş bir tesis (örneğin bir rafineri) ile otomatikleştirilmiş bir ofis arasındaki uzun süredir aranan bağlantıyı kurmaya oldukça yaklaşmaktadır. Bu bağlantı, New York’taki Automation Consultants, Inc. başkanı R. Hunt Brown’un "kayıp halka" olarak adlandırdığı şeydir.

Wayne Üniversitesi Hesaplama Laboratuvarı, şu anda bir IBM makinesi için, bir bilgisayar aracılığıyla tam ofis-fabrika bütünleşmesine doğru bir adım atan bir problemi programlamaktadır. Bu durumda söz konusu olan, "patlama" problemi olarak adlandırılan bir şeydir. Wayne’in Detroit’teki komşusu Crawford Door Co., gelen siparişleri bir bilgisayara besleyecek ve bilgisayarın her bir siparişi, onu tamamlamak için gereken çok sayıdaki parçaya "parçalayacağı" bir sistem istemektedir —yani fabrikaya, montaj hattına, stoğa yönelik siparişler; faturalama ve maliyetlendirme bölümlerine bildirimler vb.

Çeşitlemeler

Siparişlerin ele alınması, dağıtım ve benzeri konuları içeren birçok problem, yanıt bulmak üzere bilgisayarlara verilmektedir.

Washington’daki National Bureau of Standards’ta bulunan dev bir bilgisayar, Ordunun Quartermaster Corps’una sözleşme vermede yardımcı olurken; ikame kalemler, nakliye maliyetleri, stok durumu, ülkenin çeşitli bölgelerindeki teklif sahiplerine tahsisler gibi değişkenleri sindirmektedir. Aynı işlem, alt yüklenici sorunları yaşayan büyük bir üretici için de açıkça yapılabilir.

ABD sanayisi üzerinde olası çeşitli bombardıman düzenlerinin etkisi, atom saldırısının ülkenin üretim kapasitesini nasıl azaltabileceğini belirlemek amacıyla hükümet için hesaplanmaktadır.

Büyük bir otomobil üreticisi, tesisten bayiye en ucuz dağıtım düzenini yönetime bildiren bir program geliştirmiştir. Yaklaşık 8.000 bilinmeyen, tesis üretim programlarının ayrıntılarını, siparişleri, parça giriş navlun maliyetlerini, montaj tesisinin üretim maliyetlerini, bitmiş otomobillerin sevkiyat maliyetlerini ve benzerlerini soyutlayarak programa girmiştir. Sorunun çalıştırılması, Sperry Rand Corp.’un New York hesaplama merkezindeki bir Univac için yaklaşık 10 saat sürmektedir. İlk çalıştırma 12.000 dolara mal olmuştur; sonraki aylık çalıştırmalar ise 5.000 dolar tutmaktadır. Ancak üretici, aylık tasarrufun yarım milyon dolar olacağını hesaplamaktadır.

Tek Seferlik İşler

Büyük veri kütlelerinin sürekli işlenmesini gerektiren büyük işlerin yanı sıra, tek seferlik bir problemde bilgisayar kullanımı, operasyon analizi, programlama ve makine süresi maliyetlerinden daha büyük bir getiri sağlayabilir.

Westinghouse Air Brake Co.’nun araştırma iştiraki Melpar, Inc.’de operasyon araştırmacısı olan Dr. Lawrence Rosenfeld, yakın tarihli bir makalesinde böyle bir "tek seferlik" işi ana hatlarıyla anlatmıştır.

250’den fazla araca sahip büyük bir nakliye firması, genel merkezi çevresindeki yoğun trafik koşullarından memnun kalmamıştı. Şehrin başka bir bölümüne taşınarak, gereksiz hareketler ve genel giderlerde yılda 20.000 dolar tasarruf edebilirdi. Ancak yönetim kendine şu soruyu sordu: Yeni başlangıç noktasından 50 civarındaki sevkiyat varış noktasına yapılan karayolu işletme maliyetlerindeki artış, bu tasarrufları fazlasıyla ortadan kaldırır mıydı?

Rosenfeld, altı çift şeritli otoyol, 40 iki yönlü cadde, 130 tek yönlü cadde ve iki paralı köprü üzerinden rota kombinasyonlarının mümkün olduğunu buldu. Açıkça saçma olanlar elendikten sonra bile yaklaşık 10 milyon olası kombinasyon kalıyordu. En iyi seçilebilecek güzergâhlarda kamyon taşımacılığının, ek bir maliyet getirip getirmeyeceğini; getirecekse ne kadar olacağını, yüksek güçlü matematik ve bir bilgisayar kullanarak belirlemesi gerekiyordu.

Programın kontrol edilmesi üç saat, IBM 701 üzerinde çalıştırılması üç saat daha sürdü. Sonuç: En iyi yeni güzergâhlar, işletme maliyetlerine yılda 14.000 dolar ekleyecek, geriye 6.000 dolarlık bir tasarruf bırakacaktı. Nakliyecinin araştırma, veri geliştirme ve makine süresi için katlandığı maliyet 13.000 dolardı. Bu tutarı iki yıldan biraz daha uzun bir sürede geri kazanacaktır.

Bir İsimde Ne Var

Yakın zamanda gerçekleştirilen bir başka tek seferlik uygulama, Chas. Pfizer & Co.'nun yeni ilaç adları düşünmek için dev bir IBM 702 bilgisayarını kullanmasıydı. Pfizer, bilgisayar dilinde 702’ye yaygın tıbbi sözcük son eklerini ve bunları yeni biçimlerde birleştirmeye yönelik talimatları verdi. Sonuç olarak, Byulamycin, Starycide, Cliohacyn ve 42.000 diğer adın yer aldığı 198 sayfalık bir kitap elde edildi.

III. Muhasebe Dehaları

Bilgisayarların üst yönetim politikası ve karar verme konularındaki yeni uygulamalarının yanı sıra, bugün, bir miktar deneyim kazanmış şirketlerin hâlihazırda kurulu makineleri büro ve muhasebe işlerinde giderek daha fazla kullandığını görüyorsunuz.

Monsanto

Bu bakımdan öncü veri işleme şirketleri arasında üst sıralarda yer alanlardan biri Monsanto Chemical Co.’dur. IBM 702’sinde yoğun bir teknik hesaplama programı yürütmenin yanı sıra, Monsanto artık düzenli olarak genel muhasebe kayıtlarını, mali raporları, departman gider raporlarını, üretim maliyeti raporlarını ve tesis hizmet hesaplarını hesaplamaktadır.

Pazarlama stratejisi için makine; satış tablolarını, satılan malların maliyetini, ürünlere göre brüt kârı ve genel satış analizini hazırlar. Şirket ayrıca mülk muhasebesi kayıtlarını işler, temettüleri, çalışan ikramiyelerini ve emeklilik karşılıklarını hesaplar. Yakında hammadde ve mamul stok kayıtlarını, ürün gruplarına göre yatırım getirisini, bütçe kontrolünü ve bordroyu da hesaplamayı beklemektedir.

Monsanto’nun kullandığı IBM sistemi ayda yaklaşık 30.000 dolara kiralanmaktadır; ancak Monsanto, bilgisayarın maliyetini fazlasıyla karşıladığını söylemektedir.

Bilgisayar Çağı: Nasıl Tasarruf Edilir

Diğer birçok şirket de bordro ve benzeri verilerin elektronik olarak işlenmesi yoluyla büyük tasarruflar sağlamaktadır.

Louisville’deki General Electric Major Appliance Division’da, günde altı saatlik Univac bordro hesaplaması şirkete yılda yaklaşık 500.000 dolar tasarruf sağlamaktadır. Bir Univac sistemi yaklaşık 1,5 milyon dolara satılmakta ve ayda yaklaşık 30.000 dolara kiralanmaktadır.

Demiryolları arasında bilgisayar kullanımında öncü olan Chesapeake & Ohio Ry., Ocak ayından bu yana çalıştırdığı Univac’ın, C&O’nun onu günde yaklaşık bir vardiya kullanmasına ve mümkün olduğunda kiraya vermesine rağmen, maliyetini fazlasıyla çıkardığını düşünmektedir. C&O, makineye sevk irsaliyelerinden, vagon siparişlerinden, tarifelerden ve bordrolardan gelen verileri yükler ve buradan (1) yönetim kararları için güncel veriler, (2) tehlike sinyalleri ve (3) referans istatistikleri elde eder.

Kozmetsky ve Kircher’in (McGraw-Hill) Electronic Computers and Management Control adlı yeni kitabına göre, belki de en iddialı genel muhasebe yaklaşımı E.I. du Pont de Nemours & Co. tarafından benimsenmektedir. Yazarlar, du Pont’un her türlü hesaplama için—maliyetler, bordro, üretim planlaması, faturalama ve satışlar, personel ve mülk kayıtları, borç hesapları, hissedar listeleri—ayrıca teknik ve bilimsel hesaplamalar için, deneme amaçlı kira esasına göre “hem bir Univac’ı hem de bir IBM 705’i test ettiğini” söylüyor. Du Pont’un programını ilginç kılan şey elbette ölçeğidir.

Çeklerin Denetlenmesi

Sigorta şirketleri de bilgisayarlarına girecek bol miktarda veri bulmaktadır; ancak hacmin büyüklüğü dışında, bilgisayarların elektriksel beyin hücrelerini zorlayacak pek bir şey yoktur. Bazı finans kuruluşları ise bilgisayarlarına daha karmaşık problemler vermektedir.

Örneğin Bank of America, San Jose şubesindeki çeklerle bağlantılı tüm veri işlemleri için Stanford Research Institute tarafından geliştirilen özel amaçlı dev bir bilgisayar olan ERMA’yı kullanmaktadır ve 37 şubeye daha ERMA kurabilir.

Her çek manyetik mürekkeple önceden kodlanır. Bir çek para çekmek için ibraz edildiğinde, veznedar onu bir makineye yerleştirir ve tutarı girer. Makine manyetik kodu “okur”, merkezi bilgisayardaki manyetik belleğe erişir, çek tutarını müşterinin hesabından düşer (ya da veznedara bir durdurma emri sinyali verir) ve yeni bakiyeyi hesaplar. Gün sonunda bilgisayar günün işlemlerini sıralar ve bunları hesap seri sırasına göre bir banda kaydeder. Bu banttan aylık ekstreler ve yönetim için diğer bilgiler hazırlanır.

Büyük Sistemlerin Geliştirilmesi

ERMA gibi büyük özel amaçlı bilgisayarlar, bilgisayar dünyasının gelişmekte olan bir başka aşaması olabilir. Birçok havayolu şirketi, American Airlines’ın Reservisor ile elde ettiği başarılı deneyimin ardından özel amaçlı rezervasyon kontrol bilgisayarları kurmuş ya da yakında kuracaktır.

Rezervasyon hesaplamalarına ek olarak, Pan American World Airways uçuş tarifelerini, bakım işlemlerini, mürettebat atamalarını ve birçok muhasebe işlevini hesaplamaya yönelik planlar üzerinde çalışmaktadır.

2. Patronun Ofisinin Otomasyonu

Gelecek ay, Syracuse yakınlarındaki küçük Camillus kasabası, Sylvania Electric Products, Inc.’in ilgi odağı hâline gelecektir.

15 Mayıs’ta ilk rakamlar, özel Western Union hatları üzerinden şirketin oradaki yeni Veri İşleme Merkezi’ne gönderilecek ve işlenmek üzere büyük bir elektronik bilgisayara, bir Sperry Rand Univac’a aktarılacaktır.

Her şey plana uygun giderse, beş yıl içinde Camillus, Sylvania’nın ülke geneline yayılmış tesisleri, satış ofisleri ve depolarından oluşan tüm iletişim sisteminin sinir merkezi hâline gelecektir.

Önemi

Sylvania’nın elektronik bilgisayarlar ve veri işleme çağına sıçrayışı, yalnızca tek bir şirketin operasyonlarından ibaret değildir. Bu, ABD iş dünyasının genelinde—özellikle Sylvania gibi ülke çapında faaliyet gösteren şirketlerin—yalnızca bilgi aktarımının çok ötesine geçen yüksek hızlı iletişim sistemleriyle birbirlerine bağlanacakları güne doğru atılmış büyük bir adımdır.

Günlük istatistiksel veriler bir şirketin bir ya da daha fazla merkezine gönderilecek, bir bilgisayar aracılığıyla işlenecek ve yönetimin istediği herhangi bir biçimde analiz edilecektir.

Sylvania’nın yönetim kurulu başkanı ve başkanı Don G. Mitchell, bu tüm elektronik kontrol sürecini iki kelimeyle tanımlamaktadır: “idari otomasyon.”

Tam Entegrasyon

Sylvania’nın yanı sıra birçok şirket, merkez dışındaki çok sayıda tesisi, dev teletype sistemleriyle ya da teletype gibi diğer ofis makinelerini çalıştırabilen delikli bant ağlarıyla birbirine bağlamaktadır. Aluminum Co. of America (BW, 6 Kasım 1954, s. 91), Acme Steel ve Olin-Mathieson Chemical Corp., delikli bant ve kiralık hatlar kullanan ve ortak dil veri sistemleri olarak adlandırılan yapılara sahiptir. Geçen hafta Diamond Alkali Co. da böyle bir sistem kurmuştur.

Bilgisayarlar ve Otomasyon

Birçok başka şirket de, basit muhasebe prosedürlerinden havaalanları ve rafinerilerin simülasyonuna kadar uzanan uygulamalarla bilgisayarlar kullanmaktadır.

Ancak Sylvania, muhtemelen bir şirketin tüm operasyonlarını böyle bir ağla birbirine bağlayan ve buna ek olarak bilgileri analiz için bir bilgisayara aktaran ilk şirkettir.

Mitchell, Camillus’taki Veri İşleme Merkezi’nin açılışını şöyle tanımlamıştır:

“Western Union, Sperry Rand ve Sylvania bu projeyi endüstriyel iletişimde devrim niteliğinde bir adım olarak görmektedir. Bildiğimiz kadarıyla, veri işleme açısından bir şirketin tamamının iletişim yoluyla birbirine bağlandığı mevcut tek kavram budur.”

I. Ne Yapacak

Sylvania’nın sisteminde iki ana unsur bulunmaktadır. Bunlardan biri, 19 eyalette 51 şehirdeki 55 noktayı birbirine bağlayan 12.000 millik özel hat ağıdır. Bu ağ, birkaç hafta önce normal idari mesajları—ilk gün 5.000 adet—taşımak üzere faaliyete geçmiştir. Zamanla, teknisyenlerin beş kanallı delikli bant olarak adlandırdığı yöntemle istatistiksel veriler de bu ağ üzerinden akacaktır.

Diğer unsur ise, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana ticari kullanım için geliştirilen başlıca hesaplama makinelerinden biri olan Univac’tır.

Bu işlem makinesi, verileri elektronik belleğinde depolayabilir, yeni bilgileri kabul edebilir, verileri analiz edebilir, sonuçları yüksek hızlı otomatik bir yazdırma makinesi aracılığıyla sunabilir ve bunların hepsini hızlı bir şekilde yapabilir.

Sylvania, elektronik kontrol sistemini kurmasının dört temel nedenini sıralamaktadır:

Normal hesaplama faaliyetlerini hızlandırmak.
Uzak tesisler ve depolarla daha yakın bir eşgüdüm sağlamak.
Üst yönetime, en çok ihtiyaç duydukları anda veri sunmak.
Büro personeline ilişkin genel giderleri azaltmak.

Sonunda, şirketin tüm istatistiksel ve muhasebe işleri Camillus’ta yürütülecektir.

Önce Bordrolar

Başlangıç olarak gelecek ay, Veri İşleme Merkezi, New York eyaletinin Seneca Falls kentindeki TV resim tüpü fabrikası için bordro muhasebesini—çeklerin otomatik olarak yazılması dâhil—yürütmeye başlayacaktır. Bu, merkezin ilk somut kullanımı olacaktır.

Bilgiler kabloyla Camillus’a gönderilecek, burada beş kanallı banda delinerek aktarılacak, ardından delikli kartlara, oradan manyetik banda ve nihayet Univac’a yüklenecektir. Bilgisayar doğru tutarları ve kesintileri hesapladıktan sonra, yüksek hızlı bir yazıcı çekleri basacaktır.

Sistem tam ölçekli çalışmaya geçtiğinde, bu bordro muhasebesi işlevi Sylvania’nın 27.500 çalışanının tamamını kapsayacaktır. Bu ana bordro dosyası ayrıca işgücü dağılımları ve diğer istatistikler, personel verileri ve devlet raporları için gerekli materyalleri sağlayacaktır.

Gelecek Hedefleri

Beş yıllık bir plan çerçevesinde düzenlenen veri işleme sistemi programı, 1956 yılı için, bordro işinin şirket geneline yayılmasının yanı sıra iki kesin hedef daha içermektedir.

Birincisi, merkez tüm depoları sisteme bağlayacaktır. Her noktadan gelen günlük raporlar, ürün bazında tek tek depoların satışlarını kaydedecektir. Haftalık olarak da her biri için bir envanter listesi mevcut olacaktır.

Mevcut düzende, her bölüm depolardan envanter rakamlarını posta yoluyla toplamaktadır. Bu yöntem yavaştır ve envanter durumuna ilişkin genel, birleşik bir tablo sunamamaktadır. Camillus merkezi tüm rakamları tek bir noktada toplayacak, bölümlerin gereksinimlerini çok daha hızlı erişilebilir kılacak ve ayrıca şirket genelinde bir görünüm sağlayacaktır.

Sylvania’nın ürün yelpazesinin büyük bir bölümü seri üretimdir ve bunların çoğu hızlı hareket eden kalemlerdir. Dolayısıyla, neyin nerede satıldığına dair güncel bilgilere duyulan ihtiyaç açıktır.

İkinci Hedef. Sylvania’nın ikinci hedefi, tüm işletme bölümlerine eksiksiz muhasebe ve istatistik hizmetleri sunma yolunda ilk adımı atmaktır.

Merkez, şirket içindeki en eski ve en istikrarlı bölüm olduğu için, bir bölümün operasyonlarının ilk kapsamlı programlanmasında deneme alanı olarak seçilen Aydınlatma Bölümü ile işe başlamaktadır.

Dunn, “En kolayıyla bir kez çalıştığında,” diyor, “diğerlerine geçeceğiz.”

Bu, şu anda bölüm üzerinde yönetim kontrolünü sağlamak için kullanılan 30 istatistiksel raporun tamamının bir bilgisayar programına dahil edilmesini gerektirecektir. Örneğin bir müşterinin satın alma raporu, ne aldığını ve hangi miktarda aldığını gösterecek, bunu bir yıl öncesiyle karşılaştıracak; rakamları satış temsilcilerine göre ayıracak ve bölümün satış çabasının her ürün için nasıl işlediğini ortaya koyacaktır.

Buna ek olarak, bölümün tüm muhasebe raporları merkezde bir araya getirilecek ve ayın 15’i yerine üçüncü ya da dördüncü gününde erişilebilir hâle gelecektir.

Dunn, Aydınlatma Bölümü deneyinin gerçek nihai çıktılarının, satış tahmini bilgisi sağlama ve pazar araştırması ile üretim planlaması için belirleyici veriler sunma yeteneği olacağını ummaktadır.

Daha karmaşık veriler için Dunn, merkezin zamanla yönetime giderek yöneticilere istatistiksel kırılımlar için azami gereksinimlerinin ne olduğunu soracağını ve “bunu ekonomik olarak yapabiliyorsak, bu bilgiyi sağlayacağız” dediğini belirtmektedir.

Sylvania’nın veri merkezi için beş yıllık plan, şirketin her bölümü için benzer bir hizmet sunabilir duruma gelmektir.

II. Merkez Nasıl Çalışır

Sylvania, elektronik bilgi merkezini şirket içinde ayrı bir birim olarak kurmuş, kendi binasında konumlandırmış ve kendi personeliyle donatmıştır.

Merkezin yöneticisi Dunn, örgütsel durumunu şöyle açıklamaktadır: “Tüm bölümler için çalışacağız, ancak hepsinden bağımsız olacağız.”

Merkez, doğrudan şirketin kontrolörüne rapor verecektir; kontrolör, saymanla birlikte binada ofislere sahip olacak ve bu ofisleri yarı zamanlı olarak kullanmayı planlamaktadır.

Merkezileştirme

Yönetim konuya eğildiğinde, şirketin birçok küçük bilgisayar yerine tek bir büyük merkezi bilgisayara sahip olmasının daha iyi olacağı konusunda zihinlerinde hiçbir şüphe kalmamıştır.

Birincisi, üst yönetim, şirket faaliyetlerine ilişkin birleştirilmiş raporları her şey tek bir noktada ele alındığında daha hızlı alabilmektedir. İkincisi, Dunn’a göre bu yöntem daha ucuzdur. Örneğin, birden fazla bilgisayar daha fazla personel gereksinimi anlamına gelecekti. Ayrıca, merkezi olmayan bir sistem, Sylvania’nın geniş depolama operasyonlarıyla gerekli temel teması sağlayamayabilirdi.

Neden Camillus?

Univac’ın Sylvania’nın New York City’deki kurumsal merkezinden nereye yerleştirileceği sorusu, basitçe iletişim maliyetlerinin değerlendirilmesine dayanıyordu. Dokuz bölüm dâhil 55 noktanın matematiksel olarak haritalanması, merkezi Camillus’un 40 mil güneyine yerleştirecekti. Ayrıca Syracuse bölgesi bir Western Union merkezidir ve bu da seçimin önemli bir nedenidir.

III. Yönetim Etkisi

Sylvania’nın bu devasa ağı kurma kararının büyük bir karar olduğu tartışmasızdır. Yalnızca maliyet açısından, yıllık işletme bütçesi 800.000 doları bulacaktır: bilgisayar için 270.000 dolar kira, iletim tesisleri için 240.000 dolar ve geri kalanı 80’den fazla teknisyen ve memur dâhil genel giderlerdir.

Ayrıca, şirket raporlamasını merkezin gereksinimleriyle düzgün biçimde örtüşecek şekilde düzenlemeye yönelik uzun vadeli bir program da söz konusudur. Bu, organizasyonun tamamında—henüz kabul edildiği üzere tamamlanmamış—herkesin neler olup bittiğini anlamasını sağlamak için önemli bir eğitim programı anlamına gelmektedir.

Verimli bir işletim için, uzak birimlerden raporların doğru sıralamayla alınmasını sağlayacak sıkı bir zamanlama sisteminin hayati olacağını Dunn söylemektedir. Dolayısıyla, ister Fullerton, Kaliforniya’daki bir depo ister Salem, Massachusetts’teki bir nokta olsun, her raporlama biriminin katı bir zaman çizelgesine uyması ve bunun nedenini bilmesi gerekecektir.

Daha Etkili

Doğal olarak, merkezin Sylvania’nın iyi gelişmiş merkezi olmayan yönetim sistemi üzerindeki etkisi sorusu da gündeme gelmektedir. Sylvania’da bölüm yöneticileri gibi işletme sorumlularına kendi kararlarını vermeleri için geniş yetkiler tanınmaktadır.

Bu durum değişecek mi? Böyle bir sistemin bazı işletme işlevlerine müdahale edeceğine inanan pek çok yönetim uzmanı bulabilirsiniz. Ancak Başkan Mitchell ısrar etmektedir: “Bu merkezi tesis, tamamen merkezi olmayan bir işletme organizasyonunu daha da etkili hâle getirecektir.”

Daha Hızlı

Aslında, merkezin yapacağı işlerin türü—üst yönetim kontrolü amaçlı istatistiksel raporlar ve muhasebe—zaten yapılmaktadır. Ancak Veri İşleme Merkezi ile Sylvania, bu raporları o kadar hızlandıracağına inanmaktadır ki, tüm şirket yalnızca üst düzey politika kararlarında değil, bölüm düzeylerinde de daha hızlı hareket edebilecektir.

Computers and Automation

Dunn, Sylvania’nın istatistik merkezinde oluşturduğu şeyi, bir IBM Service Center gibi dış bir firmanın bir işi yapmak üzere çağrıldığı duruma benzer şekilde, ancak bu durumda tüm işletme bölümlerine hizmet edecek olan bir “rakam fabrikasına” yaklaşan bir yapı olarak tanımlamaktadır.

Dunn’un dış hizmet merkezlerine yaptığı gönderme, büyük bilgisayarların kullanımında hızla büyüyen bir gelişmeyi vurgular: üreticiler, kolejler ya da bağımsız danışmanlar tarafından işletilen bilgi işlem hizmet merkezlerinin kurulması.

3. Herkes Dahil

Kendi bilgisayarını karşılayamayan daha küçük şirketler için, çok sayıda bilgisayar hizmet merkezi ortaya çıkmaktadır.

Sanayiye yayılan bilgisayar devriminde, küçük işletmenin kendine özgü bir sorunu vardır.

Sylvania Electric Products gibi dev bir kuruluş, bilgisayarların uygulanmasına tüm gücüyle yüklenmek için gerekli nakde ve personele sahiptir. Diğer büyük şirketler de bir makine satın almak ya da kiralamak için bir milyon dolar ya da daha fazlasını yatırabilir ve işletme, geri dönüş noktasına ulaşana kadar sürdürülebilir.

Ancak daha küçük firmalardan oluşan geniş bir kesim — bilgisayarların sunduklarından iyi yararlanabilecek olmalarına rağmen — kendi bilgisayarlarını karşılayamaz, uygulamaları geliştirecek eğitimli personele sahip değildir ya da bir bilgisayarı tam zamanlı meşgul edecek kadar işi yoktur. Rekabet yarışında dışarıda kalmaktan endişe ederler, bu konuda bir şey yapmak isterler ve önemli büyüklükte bir pazar oluştururlar.

Bu nedenle, onların gereksinimlerini karşılamak üzere bilgisayar hizmet merkezleri ortaya çıkmaktadır.

Nedir?

Temelde bir hizmet merkezi, birden fazla farklı şirketin süre satın alabileceği, personelli bir bilgisayarı temsil eder. Hizmetleri; yapılabilirlik çalışmaları, yöneylem araştırması, işletme, programlama ve müşteri personelinin eğitimi gibi alanları kapsayabilir. Bir şirket, özel tek seferlik sorunlar için hizmet kiralayabilir ya da bunları düzenli olarak yarı zamanlı temelde kullanabilir.

Bu yolla, iş hacmi, nakit durumu ya da kendi bilgisayar merkezine yatırım yapacak teknik bilgi düzeyi bunu haklı çıkarmasa bile, kendi makinesine sahip olmanın birçok avantajını elde eder.

Küçük, Ama Hızlı

Aslında, bu alanda uzmanlaşmış danışmanların söylediğine göre, bazı kuruluşların bilgisayar satın almasını engelleyen bu küçüklük, avantaja dönüştürülebilir. Daha büyük şirketlerin çoğu için — örneğin maliyetlendirmeyi bütünüyle bilgisayar sistemlerine dönüştürmek gibi — kapsamlı uyarlamalar aylar, hatta yıllar sürebilir. Küçük işletme ise esnek olduğundan, daha hızlı dönüşüm yapabilir ve alanda öne geçebilir.

Dahası, danışmanlara göre, öncülerin deneyimlerinin büyük bölümünü süzerek alabilir ve onların pek çok tuzağından kaçınabilir; bu danışmanlar, çoğalan hizmet merkezleri aracılığıyla bilgisayar kullanımında büyük bir büyüme beklemektedir.

Çeşitlilik

Bilgisayar merkezleri arayan şirketler, en az beş tür hizmetle karşılaşacaktır:

Bilgisayarlara sahip olup kullanılmayan zamanı kiralayan şirketler.
Bilgisayarlara ve basit programlamaya genişlemiş mekanik delikli kart hizmet merkezleri.
Aynı zamanda bilgisayarlara da sahip olan bilgisayar danışmanları.
Bilgisayar üreticileri tarafından işletilen hizmet merkezleri.
Sayıları giderek artan kolej ve üniversite hizmet ve araştırma merkezleri.

İsteksiz

Chesapeake & Ohio Ry. gibi bilgisayarlarında süre kiralayan şirketler, bunu genellikle yalnızca son çare olarak yapar. Sahipler genellikle makinelerini kendilerine saklamayı tercih eder. Kiracılar ise bu tür ilişkilerin sürekliliğinden endişe eder ve hesapların başka bir şirketin makineleri ve ofisi üzerinden yürütülmesinden çekinir.

Yayılma

Bu, çok sayıda şirketin aynı hizmet merkezini kullanmayacağı anlamına gelmez. Birçok mekanik delikli kart tablo hazırlama firması, yerel şirketler için maaş bordrosu, satış ya da stok işleme merkezleri olarak zaten yerleşmiştir; aynı anda düzinelerce hesabı ele almakta ve bunların birçoğu elektronik bilgisayarlara doğru genişleme planlamaktadır.

Mevcut işlerinden gelen sağlam bir temel gelirleri ve onları yeni alana taşıyacak nakit ya da kredi olanakları vardır. (Küçük bir IBM bilgisayarının yıllık kiralaması 50.000 dolar tutar; buna ek olarak ilk yıl için en az 50.000 dolar genel gider gerekir.) Öğrenmeleri ya da satın almaları gereken şey, bilgisayarların verimli kullanımının gerektirdiği programlama ve sistem analizi becerileridir.

Bilgi Birikimini Kullanmak

Bu bilgi birikimi, bilgisayar danışmanlık şirketlerinde bol miktarda bulunmaktadır. Zaten yöneylem araştırması, programlama becerileri ve yapılabilirlik çalışmaları satmaktadırlar. Bir kısmı, bu paketi kendi bilgisayarlarıyla tamamlamayı planladıklarını söylemektedir.

Eğilimi şu işaretlerden anlayabilirsiniz:

Arthur D. Little, Inc., Cambridge, Mass., yöneylem araştırması grubunun teşvikiyle, iki ay önce mühendislik sorunlarını, iş uygulamalarını ve kendi iç muhasebesini ele almak üzere bir bilgisayar merkezi kurdu.
Atlanta merkezli yeni bir kuruluş olan Computing Consultants, Inc., bir IBM 650 kullanarak genişlemeyi planlıyor.
En önemlisi, büyük mühendislik ve danışmanlık firması Ebasco Services, Inc., bir hizmet merkezi için büyük bir bilgisayar aldığını söylüyor. Hedefi, iş uygulamaları için öngördüğü büyük pazar.

Danışmanlar, önümüzdeki birkaç yıl içinde işlerinin nasıl gelişeceğini şöyle görüyor. Büyük bir bölüm, kendi bilgisayarlarına sahip olsalar bile özel sorunları çözmek için danışmanların oluşturduğu birikimden yararlanmak isteyen büyük kuruluşlardan gelecek. Bu işlerin çoğu başlangıçta mühendislik alanında olacak, ancak giderek daha fazlası iş uygulamalarından kaynaklanacak. Danışmanlar, uzun vadeli dönemler boyunca süre ve hizmet satın alacak daha küçük şirketlerden de bir başka büyük iş dilimi beklemektedir.

Satışlara Destek

Üreticilerin hizmet merkezleri (International Business Machines Corp., Sperry Rand Corp. ve diğerleri), uzun süredir etkili bir satış aracı olarak kullanılmakta olup, talep arttıkça büyümektedir. Yakın tarihli antitröst uzlaşma kararnamesine uygun olarak (BW—4 Şubat ’56, s. 26), IBM merkezleri, tamamen kendisine ait ayrı bir bağlı ortaklık altında kurulacaktır. Ancak bunun daha fazla büyümeyi engellemesi beklenmemektedir. IBM’in şu anda faaliyette beş merkezi vardır ve yakın gelecekte en az 10 tane daha planlamaktadır (BW—11 Şubat ’56, s. 62).

Sperry Rand’ın faaliyette iki merkezi vardır ve Boston’da yenisini inşa etmektedir. ElectroData Corp. (yakında Burroughs Corp.’un bir parçası olacak) Doğu Yakası’nda bir tane başlatmak istemektedir ve General Electric Co. da yeni duyurulan bilgisayar serisini desteklemek için muhtemelen merkezler kuracaktır.

Büyüme Ödülü

Ancak en büyük büyüme, kolej ve üniversite hizmet merkezlerindedir. Geçen yıl çeşitli okullarda dokuz bilgisayar kuruldu. Şimdi sayı 15’e yakındır ve bu sonbaharın sonlarına doğru kampüslerde yaklaşık 30 bilgisayar merkezi olacak, diyor Purdue Üniversitesi’nin bilgisayar grubunun başkanı Dr. A. J. Perlis.

Yakında, Doğu Yakası’nda Harvard, Massachusetts Institute of Technology ve Georgia Tech’ten başlayıp; Ortabatı’da Chicago, Michigan ve Wisconsin Üniversiteleri üzerinden; Batı’da Stanford, Washington State ve California Üniversitesi’ne (Berkeley) uzanan merkezler göreceksiniz.

Üniversite hizmet merkezlerinin yayılması, kendi bilgisayarlarını satın alamayan küçük firmalar için büyük bir yarar sağlayacaktır. Ancak belki de yapacakları en önemli iş, bilgisayarların büyümeyi sürdürmesi için gerekli olan artan sayıdaki teknisyeni yetiştirmektir. Üreticilerin, bilgisayar kuramının müfredatın bir parçası olarak öğretilmesi koşuluyla, okullara bilgisayarları indirimli fiyatla (yüzde 60’a varan indirimlerle) satmalarının başlıca nedeni budur.

Alanında önderlerden biri olan Dr. Arvid Jacobson’un yönettiği Wayne Üniversitesi hesaplama laboratuvarları, üniversitelerin bu alanda neler yapabileceğine iyi bir örnektir. Laboratuvar kurulduğundan bu yana, yaklaşık 600 kişi Wayne’in büyük bilgisayarı üzerinde dersler almıştır (ve kısa süre önce bir IBM 650 eklenmiştir). Laboratuvar, yoğun biçimde sanayileşmiş Detroit’e gayriresmî kurslar, seminerler, dersler, konferanslar ve iş verilerinin işlenmesine yönelik temel bir dersle hizmet vermektedir.